Bron: De Nieuwe Tijd, 26e jaargang, 1921 - Via: kb.nl
Deze versie: spelling
Transcriptie/HTML en contact: Adrien Verlee, voor het Marxists Internet Archive
– Creative Commons License 3.0.
Algemeen: u mag het werk kopiëren, verspreiden en doorgeven; remixen en/of afgeleide werken maken; mits naamsvermelding.
| Hoe te citeren?
Laatst bijgewerkt:
| Verwant: • Over de politiek van de KAPD • De lessen van de Maartbeweging • De koersverandering van de communistische Internationale en de toestand in Duitsland |
Toen in de vorige zomer in Moskou de communistische partijen van verschillende landen tot een vast gecentraliseerde bond met nauwkeurig omschreven tactiek samengevoegd werden, bleef één partij er buiten staan, de KAP van Duitsland. Zij was uit de oppositie van de KPD ontstaan en had haar eigen scherp omlijnde principes en tactiek ontwikkeld, die geheel tegenovergesteld waren aan de tactiek, die door Radek voor de KPD waren opgesteld; nu waren onder Radeks leiding dezelfde tactische beginselen tot officiële grondslag van de gehele Derde Internationale geproclameerd; dus sprak het vanzelf dat de KAPD er buiten bleef. Haar afgevaardigden naar Moskou, Rühle en Merges, vonden daar om zich een atmosfeer van listig diplomatiek gekonkel, van leiders, die nog vol van de vroegere geest van de sociaaldemocratische partijen waren; zij voelden, dat zij daarin niet thuis behoorden en gingen heen.
Toch was er iets onnatuurlijks in, dat de Derde Internationale een partij buiten haar rijen sloot, die, naar ieder wist, uit overtuigde communisten bestond en reeds herhaaldelijk getoond had in de strijd voor het communisme vooraan te staan. De Russische leiders hadden hun tactiek op het doel gericht, in West-Europa snel de aarzelende massa’s uit de oude sociaaldemocratie tot zich te trekken, deze partijen te splitsen en hun oude leiders te isoleren. Zo moest de Derde Internationale worden tot de Wereldorganisatie van de nog halfslachtige, maar zich naar het communisme richtende arbeidersmassa’s van de kapitalistische landen. Maar wat zij zijn wil: de Organisatie van het Communisme der Wereld, daarop kan zij geen aanspraak maken, zolang de radicaalste, meest consequente communistische partij, die aan dit opportunisme niet wil meedoen, buiten haar bleef staan.
Voor de KAPD lag er een zekere moeilijkheid in, strijd te moeten voeren tegen de tactiek en de methoden van Moskou, terwijl men zich toch daarmee één voelde in revolutionair doel. Over het geheel kan men zeggen, dat haar orgaan, de Komm. Arbeiterzeitung van Berlijn, in deze tweeslachtigheid een zuivere houding ingenomen heeft. Enerzijds werd de volkomen solidariteit met Sovjet-Rusland steeds op de voorgrond gesteld, anderzijds werd de kortzichtigheid van de tactiek, die vanuit Moskou aan West-Europa was voorgeschreven, en de daarbij behorende praktijk van de Duitse afdeling van de 3e Internationale, op de scherpste wijze dag aan dag gekritiseerd. Steeds werd aan de Duitse arbeiders als eerste plicht voorgehouden, het bestaan van Sovjet-Rusland als hoeksteen van het communisme der wereld te verzekeren en te ondersteunen door eigen revolutionair optreden. En niet enkel als abstract program: tijdens de Russisch-Poolse oorlog, toen de Rote Fahne (met de Duitse regering) opriep tot het bewaren van de neutraliteit van Duitsland, riep de KAPD de arbeiders op om Rusland actief te ondersteunen, door zelf de munitietransporten te verhinderen. En toen de Rode Legers aan de Duitse grens stonden, waren het weer de communisten van de KAPD, die het initiatief namen tot hun ondersteuning door vorming van Duitse rode troepen.
De behoefte, om dit standpunt helderder te laten uitkomen, werd vooral dringend, toen in de propaganda van Rühle – die zich gaandeweg geheel van de KAPD losmaakte, trouwens meer en meer de noodzakelijkheid van een communistische partij ontkende en bestreed – de strijd tegen de Russische tactiek steeds meer een antibolsjewistisch karakter kreeg. In de formule: aansluiting bij de Derde Internationale als “sympathiserende” partij onder volstrekt vasthouden aan haar eigen program, werd getracht tot uitdrukking te brengen, dat de KAPD zich geheel en al solidair met Moskou voelde, maar zich aan de tactiek van Moskou niet onderwerpen kon, dus formeel buiten het verband van de Derde Internationale moest blijven.
De mondelinge toelichting van dit voorstel door een naar Moskou gezonden delegatie, waarvan onze partijgenoot Gorter deel uitmaakte, moest natuurlijk tot een discussie over beginselen en tactiek van het communisme worden. In de Decembervergadering van het Uitvoerend Comité werd de tactiek van het Comité voor West-Europa scherp aangevallen, door Gorter op de algemeen-theoretische gronden, die de lezers van dit tijdschrift kennen, door de beide andere afgevaardigden op grond van de Duitse praktijk.
Het was de eerste keer, dat hier tegenover de Russische leiders een kritiek optrad, die hun gehele West-Europese politiek in de kern aantastte; voor het eerst werd voor hen de betekenis van de nieuwe revolutionaire opvattingen, het antiparlementarisme en de “Allgemeine Arbeiter Union” tegenover de vakverenigingen uiteengezet. En het succes was zo groot, als het in de gegeven omstandigheden zijn kon. In het begin van de 2e zitting stelde het engere Russische UC (de buitenlandse gedelegeerden spelen in het UC een meer passieve rol) een motie voor, waarin onder vele bewoordingen, die de oude tactiek herhalen en de hoop uitspreken, dat een algehele samensmelting met de “Verenigde KPD” (Spartacusbond en onafhankelijken) mettertijd zal volgen, de toetreding van de KAPD aanvaardt. Dat wil zeggen – en dat bleek ook uit de vele besprekingen met Lenin en andere vooraanstaande leiders[1] – de Russen blijven bij hun tactiek, maar zij erkennen de mogelijkheid, dat de linkerzijde zal blijken gelijk te hebben. Zij gooien het roer niet om, zij kunnen het ook niet, want het toestromen van opportunisten en halfcommunistische massa’s is reeds begonnen – nu pas twee derde van de Franse socialistische partij, met leiders, die eergisteren nog sociaalpatriotten waren. Maar zij beginnen reeds te twijfelen of hun weg zo zeker naar het doel voert; zij zijn begonnen te bemerken, wie in Duitsland de mannen van de daad, wie de frazeurs zijn; zij beginnen in te zien, dat hier in West-Europa de zaken toch anders staan, dan zij zich vroeger voorstelden. Herinneren wij ons de felle aanvallen, de minachtende spot, een half jaar geleden door Radek en andere Russische leiders in eindeloze hopen drukwerk over de KAPD en over de meerderheid van de toenmalige Amsterdamse commissie uitgestort, dan is een grote vooruitgang duidelijk.
De betekenis van dit besluit tot toelating van de KAPD op deze voet is vooral die van een symptoom, van een begin van ander inzicht. Zijn gevolgen zullen vooreerst slechts formeel en organisatorisch van belang zijn. Wie meent dat het nu mettertijd tot een samensmelting van de KAPD met de VKPD zal komen, geeft zich, naar wij menen, niet genoeg rekenschap van de diepe verschillen, die tussen hen bestaan. Wanneer 40.000 partijleden in een strijd van een paar jaar tegen alle sluwe overreding van leiders, tegen alle autoriteit van beroemde namen zich tot een eigen opvatting over de rol van de massa’s, de leiders, de organisatievormen in de revolutie doorgeworsteld hebben, wanneer ze in hun eigen actie te midden van de massa’s deze opvattingen getoetst hebben en tegelijk de leiders van de VKPD grondig hebben leren kennen, dan vallen ze niet ineens door een motie uit Moskou om. Juister heeft wellicht de Rote Fahne een der gevolgen voorzien, toen zij er over jammerde dat nu de VKP niet meer alleen zich op de autoriteit van Moskou kon beroepen. Moskou heeft bij de arbeiders van de gehele wereld een buitengewoon gezag: voor de talloze miljoenen geldt de daad, de bevochten vrijheid van Rusland, meer dan alle programma’s en theorieën. Dit gezag werkte in Duitsland tegen de KAPD; tegen de kracht van deze autoriteit moesten de revolutionaire arbeiders van de KAPD oproeien; en dat dat in het vervolg niet meer nodig is, zal inderdaad de KAPD kunnen versterken. Samenwerking in revolutionaire acties is ook door Moskou voorgeschreven en kan dus nu ook vergemakkelijkt worden. Natuurlijk zijn dit alles kleine krachten vergeleken bij de grote klassenconflicten, in wier gloed als in een smeltkroes al deze organisaties en vormen beproefd en omgesmolten zullen worden.
Organisatorisch ligt de betekenis van het besluit van Moskou vooral in de innerlijke ontwikkeling van de Derde Internationale. De principes van de KAPD zijn erkend als te behoren tot haar; zij is geworden tot de radicale oppositie in de Derde Internationale, de minderheid, die kan trachten meerderheid te worden – zoals een der afgevaardigden van de KAPD onmiddellijk na aanneming van de motie sprak: wij beschouwen dit als een eerste stap op de weg, die de Internationale eenmaal op ons standpunt zal brengen. Om deze eerste partij, die de weg moest banen en nieuwe principes opstellen, kan zich internationaal, uit alle landen, de oppositie scharen, die voor een andere tactiek in de Derde Internationale strijdt. En dit is dringend nodig voor deze Internationale zelf. Door de politiek van Moskou dringen in haar steeds meer half-sociaaldemocratische groepen binnen. Het “nieuw-communisme” – om de naam, die in Duitsland aan de overgelopen onafhankelijken gegeven wordt, algemeen te gebruiken – dat een communistisch doel met de oude sociaaldemocratische methoden wil bereiken, gaat de Internationale beheersen. Zal dit niet tot een steeds verder gaande vermodderen en tot catastrofen voor de opkomende revolutie leiden, dan is het tegenwicht van een innerlijk krachtige, gesloten, klaar bewuste radicale linkervleugel in de Derde Internationale nodig.
_______________
[1] In een onderhoud zei Lenin tot hen: Ik blijf vooreerst bij de methode van de cellenvorming in de vakverenigingen (d.i. het vormen van communistische groepen binnen de vakverenigingen); of de weg van de Arbeiter Union in West-Europa de juistere zal blijken – misschien – wij moeten het afwachten.
In Duitsland is men begonnen zulke communistische cellen te vormen. En onmiddellijk zijn de besturen begonnen deze allen uit de vakverenigingen uit te sluiten! Precies wat wij indertijd voorspeld hebben. Of Lenin nu nog deze methode voor de juiste zal houden?
