MIA - Türkçe bölümü: Konu Arşivi: Türkiye'de Komünizm (1920 - 1960)

 

Türkiye'de Komünizm

1920 — 1960 Arası

“Düşmesin bizimle yola Evinde ağlayanların göz yaşlarını Boynunda ağır bir zincir gibi taşıyanlar.”
    Nazım Hikmet, Güneşi İçenlerin Türküsü,

1917 Ekimi'nde Rusya'da Bolşevik Partisi liderliğinde yaşanan işçi devrimi dünyanın tüm ezilen halklarının ve emekçilerinin umut ve ilham kaynağı oldu. Bu sırada Anadolu topraklarında emperyalist işgale karşı güçlü bir mücadele ortamı, bağımsızlık bilinci gelişmekteydi. Rusya’da başarıya ulaşan Bolşevik devrim anti emperyalist bir savaşın yaşandığı Osmanlı toprağında da olumlu gelişmeleri tetikledi. Türkiye Komünist Partisi (TKP) nin doğuşu bu yıllara rastlar.

TKP yi ortak görüşlere sahip üç gurup birleşerek kurdu. Bunlardan birincisi Mustafa Suphi’nin sürgün kararından kaçarak sığındığı Rusya’da tanıştığı Türk Marksistlerle birlikte oluşturdukları Rusya gurubu, ikincisi Almanya’da devrimci faaliyetlere, grevlere, işgallere katılmış olup Türkiye’ye dönen komünist işçilerin oluşturduğu İstanbul Gurubu ve Anadolu’da çok sayıda örgütün oluşturduğu gurup.

Bu üç grup10 Eylül 1920 de Bakü’de Komintern hakemliğinde ilk kongresini yaptı. Partinin başkanlığına Mustafa Suphi seçildi.

Mustafa Suphi ve 14 partili arkadaşı milli kurtuluş hareketine sosyalist kimlik kazandırmak amacı ile Anadolu toprağına dönüp şavaşa katılma kararı aldılar. Ankara hükumeti buna onay verdi ancak 15 devrimci 29 Ocak 1921 de Mustafa Kemal’in emri ile öldürüldüler. Bu olay TKP nin illegale çekilmesi ile sonuçlandı. İllegal dönem faaliyetleri kesintilerle sürdü. 1960 a kadar komünist kadrolar TKP dışında legal siyasi parti kurma çabalarını da sürdürdüler.

 

Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı (TUSTAV) Arşivi (Araştırmacılara)
Komintern Üyesi tkp: Üstü Örtülen Geleneğimiz
Türkiye Komünist Partisinin Kuruluşu
Birinci Kongre Sonrası Durum
1920-1930 Dönemi Parti Çalışmaları
1931-1940 Arası Parti Çalışmaları
1941-1950 Arası Parti Çalışmaları
1951-1960 Arası Parti Çalışmaları
Halk İştirakiyun Fırkası'nın 12 Eylül 1922'de Yasaklanmasını Protesto Metni tkp 1922
Türkiye Sosyalist Partisi Seçim Beyannamesi TSP Temmuz 1946
Türkiye İştirakiyun Fırkası (tkp) Programının İlke ve Esasları
Çok-Partili Rejime Geçerken Sol: Türkiye Sosyalizminin Unutulmuş Partisi
Türkiye’de İşçi Sınıfı hareketleri 1917-46: Kemalizm, tkp ve Komintern