W這dzimierz Iljicz Lenin

O naszej rewolucji

(w zwi您ku z notatkami N. Suchanowa205)


Napisane: 16-17 stycznia 1923 r.
毒鏚這: W這dzimierz Iljicz Lenin, "Dzie豉 Wszystkie" tom 45 strony 370-373
Wydawca: Ksi捫ka i Wiedza Warszawa, 1989 rok
Po raz pierwszy opublikowane: 30 maja 1923 r. w gazecie „Prawda" nr 117 Podpis: Lenin
Wersja elektroniczna / adaptacja: Polska Sekcja MIA - lipiec 2004


Przegl康a貫m w tych dniach notatki Suchanowa o rewolucji. Szczeg鏊nie rzuca si w oczy pedanteria wszystkich naszych drobnomieszcza雟kich demokrat闚, podobnie jak wszystkich bohater闚 II Mi璠zynarod闚ki. Pomijaj帷 ju to, 瞠 s niezwykle tch鏎zliwi, 瞠 nawet najlepsi z nich karmi si zastrze穎nkami, gdy chodzi o najmniejsze cho熲y odst徙ienie od wzoru niemieckiego, pomijaj帷 ju t w豉軼iwo嗆 wszystkich drobnomieszcza雟kich demokrat闚, kt鏎 dostatecznie ujawnili podczas ca貫j rewolucji, rzuca si w oczy ich niewolnicze na郵adowanie przesz這軼i.

Wszyscy oni nazywaj siebie marksistami, pojmuj jednak marksizm do niemo磧iwo軼i pedantycznie. Nie zrozumieli zupe軟ie tego, co w marksizmie jest decyduj帷e, mianowicie: jego rewolucyjnej dialektyki. Absolutnie nie zrozumieli nawet wyra幡ych wskaza Marksa, 瞠 w czasie rewolucji konieczna jest maksymalna elastyczno嗆206, i nawet nie zauwa篡li, na przyk豉d, wskaza Marksa zawartych w jego listach, o ile pami皻am, z roku 1856, w kt鏎ych wyra瘸 nadziej powi您ania w Niemczech wojny ch這pskiej, mog帷ej stworzy sytuacj rewolucyjn, z ruchem robotniczym207 — nawet t wyra幡 wskaz闚k pomijaj i chodz dooko豉 niej jak kot wok馧 miski gor帷ego mleka. W ca造m swym post瘼owaniu daj si pozna jako tch鏎zliwi reformi軼i, boj帷y si odej嗆 od bur簑azji, a tym bardziej zerwa z ni, a jednocze郾ie maskuj swe tch鏎zostwo najbardziej bezwstydnym frazesowiczostwem i samochwalstwem. Ale nawet bior帷 od strony czysto teoretycznej, rzuca si w oczy ca趾owita niezdolno嗆 ich wszystkich do zrozumienia nast瘼uj帷ych twierdze marksizmu; znali dotychczas okre郵on drog rozwoju kapitalizmu i demokracji bur簑azyjnej w Europie Zachodniej. I oto, nie mog sobie wyobrazi, 瞠 ta droga mo瞠 by uwa瘸na za wz鏎 mutatis mutandis*, to jest nie inaczej ni z pewnymi poprawkami (zgo豉 nieznacznymi z punktu widzenia og鏊nego biegu historii powszechnej).

Pierwsze — rewolucja zwi您ana z pierwsz 鈍iatow wojn imperialistyczn. W takiej rewolucji musia造 ujawni si cechy nowe lub zmodyfikowane w豉郾ie wskutek wojny, poniewa nigdy jeszcze na 鈍iecie takiej wojny, w takich warunkach nie by這. Dot康 jeszcze widzimy, 瞠 bur簑azja najbogatszych kraj闚 nie mo瞠 po tej wojnie ustanowi „normalnych" stosunk闚 bur簑azyjnych, a nasi reformi軼i, drobni bur簑a podaj帷y si za rewolucjonist闚, uwa瘸li i uwa瘸j normalne stosunki bur簑azyjne za granic (kt鏎ej przekroczy nie spos鏏), przy tym „normalno嗆" t pojmuj skrajnie szablonowo i ciasno.

Drugie — zupe軟ie obca jest im wszelka my郵 o tym, 瞠 og鏊na prawid這wo嗆 rozwoju ca貫j historii powszechnej bynajmniej nie wyklucza, lecz przeciwnie, zak豉da poszczeg鏊ne fazy rozwoju, kt鏎e odznaczaj si b康 swoisto軼i formy, b康 swoist kolejno軼i tego rozwoju. Na przyk豉d nie przychodzi im nawet do g這wy, 瞠 Rosja, znajduj帷a si na pograniczu kraj闚 cywilizowanych i kraj闚 po raz pierwszy przez t wojn ostatecznie wci庵anych w kr庵 cywilizacji, kraj闚 ca貫go Wschodu, kraj闚 pozaeuropejskich, 瞠 Rosja mog豉 i musia豉 wskutek tego przejawi pewne cechy swoiste, zgodne, rzecz oczywista, z og鏊n lini rozwoju 鈍iatowego, ale odr騜niaj帷e jej rewolucj od wszystkich poprzednich rewolucji w krajach zachodnioeuropejskich i wnosz帷e w szczeg馧ach pewne rzeczy nowe przy przechodzeniu do kraj闚 wschodnich.

Tak na przyk豉d nies造chanie szablonowy jest ich argument, kt鏎y wykuli na pami耩 w okresie rozwoju socjaldemokracji zachodnioeuropejskiej, a kt鏎y polega na tym, 瞠 nie doro郵i鄉y do socjalizmu, 瞠 nie ma u nas — jak wyra瘸j si r騜ni spo鈔鏚 nich „uczeni" panowie — obiektywnych przes豉nek ekonomicznych dla socjalizmu. I nikomu nie przyjdzie do g這wy zada sobie pytanie: a czy nar鏚, kt鏎y stan掖 wobec sytuacji rewolucyjnej, takiej, jaka wytworzy豉 si podczas pierwszej wojny imperialistycznej, czy nie m鏬, pod wp造wem beznadziejno軼i swojej sytuacji, rzuci si do takiej walki, kt鏎a dawa豉 mu cho jakie takie szans zdobycia sobie niezupe軟ie zwyczajnych warunk闚 dalszego rozwoju cywilizacji?

„Rosja nie osi庵n窸a takiego poziomu rozwoju si wytw鏎czych, na kt鏎ym mo磧iwy jest socjalizm". Z twierdzeniem tym wszyscy bohaterzy II Mi璠zynarod闚ki, a w鈔鏚 nich oczywi軼ie Suchanow, obnosz si zaiste jak kura z jajkiem. Na tysi帷e sposob闚 prze簑waj to bezsporne twierdzenie i wydaje im si, 瞠 jest ono decyduj帷e dla oceny naszej rewolucji.

No, a je郵i swoisto嗆 sytuacji spowodowa豉, po pierwsze, udzia Rosji w 鈍iatowej wojnie imperialistycznej, w kt鏎 zamieszane by造 wszystkie cho troch wp造wowe kraje zachodnioeuropejskie, je郵i spowodowa豉, 瞠 w przededniu rozpoczynaj帷ych si i cz窷ciowo ju rozpocz皻ych rewolucji na Wschodzie, w rozwoju Rosji powsta造 warunki umo磧iwiaj帷e nam urzeczywistnienie w豉郾ie owego powi您ania „wojny ch這pskiej" z ruchem robotniczym, o kt鏎ym jako o jednej z mo磧iwych perspektyw pisa w roku 1856 odno郾ie do Prus taki „marksista" jak Marks?

A c騜 je郵i absolutnie beznadziejna sytuacja, pot璕uj帷 dziesi璚iokrotnie si造 robotnik闚 i ch這p闚, dawa豉 nam mo積o嗆 innego przej軼ia do stworzenia podstawowych przes豉nek cywilizacji ni we wszystkich pozosta造ch pa雟twach zachodnioeuropejskich? Czy zmieni這 to og鏊n lini rozwoju dziej闚 鈍iata? Czy zmieni這 to zasadnicze wzajemne stosunki podstawowych klas w ka盥ym pa雟twie, wci庵anym i wci庵ni皻ym w og鏊ny bieg dziej闚 鈍iata?

Je郵i do stworzenia socjalizmu potrzeba okre郵onego poziomu kultury (cho nikt nie mo瞠 powiedzie, jaki w豉軼iwie jest ten okre郵ony „poziom kultury", albowiem w ka盥ym z kraj闚 zachodnioeuropejskich jest on r騜ny), to czemu nie wolno nam zacz望 najpierw od zdobycia w rewolucyjny spos鏏 przes豉nek tego okre郵onego poziomu, a dopiero potem, opieraj帷 si na w豉dzy robotniczo-ch這pskiej i ustroju radzieckim, zabra si do doganiania innych narod闚.

16 stycznia 1923 r.

II

Aby stworzy socjalizm — powiadacie — potrzebna jest cywilizacja. Doskonale. No, a dlaczego nie wolno nam by這 najpierw stworzy u siebie takich przes豉nek cywilizacji, jak przep璠zenie obszarnik闚 i przep璠zenie rosyjskich kapitalist闚, i dopiero potem rozpocz望 marsz ku socjalizmowi? W jakich to ksi捫kach wyczytali軼ie, 瞠 niedopuszczalne lub niemo磧iwe s tego rodzaju odmiany zwyk貫j kolei rzeczy w historii?

Przypominam sobie, 瞠 Napoleon pisa: „On s'engage et puis [...] on voit". W wolnym przek豉dzie znaczy to: „Trzeba si zaanga穎wa w powa積 bitw, a p騧niej si zobaczy". Ot騜 i my najpierw zaanga穎wali鄉y si w pa寮zierniku 1917 roku w powa積 bitw, a dopiero potem zobaczyli鄉y takie szczeg馧y rozwoju (z punktu widzenia dziej闚 鈍iata s to niew徠pliwie szczeg馧y), jak pok鎩 brzeski lub nep itp. I w chwili obecnej nie ma ju w徠pliwo軼i, 瞠 w tym, co zasadnicze, odnie郵i鄉y zwyci瘰two.

Naszym Suchanowom, nie m闚i帷 ju o socjaldemokratach stoj帷ych jeszcze bardziej na prawo, nie 郾i si nawet, 瞠 rewolucji w inny spos鏏 w og鏊e robi nie mo積a. Naszym europejskim filistrom nie 郾i si nawet, 瞠 nast瘼ne rewolucje w krajach Wschodu, niesko鎍zenie bardziej zaludnionych i niesko鎍zenie bardziej r騜norodnych pod wzgl璠em warunk闚 spo貫cznych, niew徠pliwie zaprezentuj si im z jeszcze wi瘯sz swoisto軼i ni rewolucja rosyjska.

Nie ulega kwestii, 瞠 podr璚znik napisany w stylu Kautskiego by w swoim czasie bardzo po篡teczny. Czas ju jednak wyrzec si my郵i, jakoby podr璚znik ten przewidzia wszystkie formy rozwoju dalszych dziej闚 鈍iata. Tych, kt鏎zy my郵 w ten spos鏏, czas by ju by這 uzna po prostu za g逝pc闚.

17 stycznia 1923 r.

W pi徠ym wydaniu rosyjskim wydrukowano wed逝g zapisu sekretarza (maszynopis), por闚nanego z tekstem gazety

* zmieniaj帷 to, co zmieni nale篡. — Red.

205 Artyku W. Lenina „O naszej rewolucji" zosta napisany w zwi您ku z trzecim i czwartym tomem ksi捫ki „Zapiski o riewojlucyi" znanego dzia豉cza mienszewickiego N. Suchanowa (Berlin—Pietierburg—Moskwa, 1922, izd. Z. I. Gr瞠bina). W Dzienniku dy簑rnych sekretarek W. Lenina pod dat 24 grudnia 1922 r. figuruje zapis: „Dla W這dzimierza Iljicza wypo篡czono ksi捫k Suchanowa "Notatki o rewolucji", tomy III i IV", a nast瘼ny zapis, z 29 grudnia, brzmi: „Lekarze pozwolili mu czyta. W這dzimierz Iljicz czyta obecnie «Notatki o rewolucji" Suchanowa (tomy III i IV)". Dyktowanie swoich notatek Lenin rozpocz掖 16 i kontynuowa 17 stycznia 1923 r. W Dzienniku figuruje zapis z 17 stycznia: „W這dzimierz Iljicz wezwa mnie na p馧 godziny mi璠zy godz. 6 a godz. 7. Czyta i wprowadza poprawki do uwag na temat ksi捫ki Suchanowa o rewolucji. Przez 10—15 minut dyktowa w dalszym ci庵u to samo" (niniejszy tom, s. 466).

N. Krupska przekaza豉 artyku do redakcji gazety „Prawda" bez tytu逝; artyku opatrzy豉 tytu貫m redakcja gazety

206 W. Lenin ma na my郵i prawdopodobnie charakterystyk Komuny Paryskiej jako „na wskro elastycznej formy politycznej" zawart w pracy K. Marksa „Wojna domowa we Francji" (patrz K. Marks, F. Engels: Dzie豉, t. 17. Warszawa 1968, s. 389) oraz wysok ocen „pr篹no軼i Pary瘸n", kt鏎 Marks przytoczy w li軼ie do L. Kugelmanna z 12 kwietnia 1871 r. (patrz K. Marks, F. Engels: Dzie豉, t. 33. Warszawa 1973, s. 226)

207 W. Lenin ma na my郵i nast瘼uj帷y ust瘼 w li軼ie K. Marksa do F. Engelsa z 16 kwietnia 1856 r.: „Ca豉 sprawa w Niemczech b璠zie zale瘸豉 od mo磧iwo軼i wsparcia rewolucji proletariackiej przez swego rodzaju drugie wydanie wojny ch這pskiej. Wtedy wszystko p鎩dzie wy鄉ienicie" (K. Marks, F. Engels: Dzie豉, t. 29. Warszawa 1972, s. 53)


Powr鏒 do spisu prac Lenina

Powr鏒 do strony g堯wnej Polskiej Sekcji MIA