Rˇsa L˙xemb˙rg

Rß­herrasˇsÝalisminn

VandkvŠ­i sˇsÝalista Ý Frakklandi

1901


Source: Die Neue Zeit (Stuttgart) 1900-1901 (I: bls. 495-9; II: bls. 516-525; III: bls. 548-558; IV: b1s. 619-631; V: bls. 676-688).
Translation: Írn Ëlafsson
HTML Markup: Jonas Holmgren
Public Domain: Marxists Internet Archive (2008). You may freely copy, distribute, display and perform this work; as well as make derivative and commercial works. Please credit "Marxists Internet Archive" as your source.


I. Inngangur

Mßl Millerands var­ fyrsta innra mßlefni sˇsÝalistahreyfingar ßkve­ins lands, sem vakti almennan ßhuga al■jˇ­lega og var rŠtt ß al■jˇ­legri rß­stefnu sˇsÝalista[1]. ŮvÝ mi­ur tˇk ParÝsar■ingi­ fremur ß hlutunum sem frŠ­imenn en sem virkir stjˇrnmßlamenn. NÝunda mßli ß dagskrß var gefi­ almennt frŠ­ilegt svar, en ekki var hnřtt Ý ■a­ skřrri afst÷­u til mßls Millerands. SÚrhver almenn ßlyktun gefur svigr˙m fyrir t˙lkanir eftir ■vÝ hve vel e­a illa h˙n er or­u­. Ë­ara eftir ■ingi­ Ý ParÝs var ˙tkoma ■ess t˙lku­ sem ßvinningur fyrir Millerand af JaurŔs Ý Frakklandi og Bernstein Ý Ůřskalandi. ═ desemberhefti SˇsÝalÝskra mßna­arrita dregur Vollmar loks Ý efa hŠfni Kautskys til a­ t˙lka ßlyktunina sem hann ■ˇ samdi sjßlfur, en Vollmar telur hana vera sigur Millerands. Ůa­ er svosem ekkert sÚrstakt ■ˇtt v. Vollmar lßti­ Ý ljˇs hrifningu af rß­herradˇmi Millerands og hvÝlÝk blessun hann eigi eftir eftir a­ ver­a fyrir sˇsÝalismann nÚ ■ˇtt Vollmar andvarpi yfir van■rˇun ■řskra sˇsÝalista andspŠnis fram■rˇun franskra. Vi­ h÷fum aldrei efast um a­ einnig Ý okkar r÷­um vŠru fagrar Helenur, sem vŠru tilb˙nar a­ lßta Paris nema sig ß brott, liti hann bara til ■eirra Ý nß­, og vi­ gŠtum sagt, eins og Itzig hinn vitri, ■egar hann var spur­ur hvort Panamahneyksli­ franska gŠti gerst Ý heimabygg­ hans, GalisÝu: "Ůa­ stŠ­i svo sem ekki ß fˇlkinu, ■a­ vantar bara skur­inn". A­ ■essu leyti er ekkert nřtt Ý grein Vollmars. Og hlutlŠg r÷k hans me­ Millerand eru ÷ll gamalkunn, JaurŔs og a­rir hafa margsagt ■au. HÚr ß eftir ver­ur afsta­a JaurŔs tekin fyrir Ý nokkrum greinum. Ůar me­ er ljˇsi varpa­ ß afst÷­u Vollmars, m.a. Grein hans ■arf ekki sÚrstaks svars vi­, nema ■egar hann auk ■ess a­ segja frß eigin sko­unum fer a­ frŠ­a Ůjˇ­verja um sta­reyndir Frakklands og Frakka um afst÷­u manna Ý Ůřskalandi, hvorttveggja jafnranglega.

Tvennt skiptir mestu, ■egar dŠmt er um mßl Millerands. ═ fyrsta lagi hvort Millerand tˇk vi­ rß­herradˇmi me­ leyfi franskra sˇsÝalista e­a ßn, og Ý ÷­ru lagi hva­a dˇmur var lag­ur ß stjˇrnar■ßttt÷ku hans af al■jˇ­lega ■inginu almennt og sÚrstaklega af ■řskum sˇsÝalistum vi­ sam■ykkt till÷gu Kautskys.

Ůřskur almenningur er einkum frŠddur um, a­ Kautsky hafi ˇvart villt honum mj÷g sřn, Ý greininni Ý Neue Zeit nr 2, me­ ■vÝ a­ lřsa inng÷ngu Millerands Ý borgaralega stjˇrn sem ge­■ˇttaßkv÷r­un hans, ßn vitneskju franska sˇsÝalistaflokksins. Vollmar, sem ekki er vindbelgur einsog Kautsky, "kynnti sÚr mßli­ mj÷g vel" Ý ParÝs og "fÚkk nßkvŠma frßs÷gn eftir allrabestu heimildum" um inng÷ngu Millerands Ý stjˇrnina, og skilar henni n˙ frß sÚr me­ mikilli ßnŠgju.

SamkvŠmt henni birtist Millerand okkur sem gˇ­i drengurinn, sem lŠtur kve­ja saman fund Ý ■ingflokki sˇsÝalista ■egar eftir a­ hann fÚkk tilbo­ Waldeck-Rousseau, og bi­ur fÚlaga sÝna um lei­s÷gn. Ekki er nˇg me­ a­ stjˇrnar■ßtttaka hans fßi almennt sam■ykki, heldur hlřtur hann sÚrstaka blessun Guesdista og Blanquista, einkum eru Vaillant og Sembat nßnast me­ gle­itßr Ý augum.

VŠri ■etta n˙ eins og Vollmar segir frß, ■ß breytti ■a­ svo sem engu um mat okkar ß ■ßttt÷ku sˇsÝalista Ý borgaralegum stjˇrnum almennt. En ■a­ breytti gj÷rsamlega ■vÝ mati sem hefur veri­ lagt ß framg÷ngu Millerands hinga­til, sem og ß innri barßttu franskra sˇsÝalista. SÚ Millerand sannur fulltr˙i sˇsÝalistaflokksins og flokkurinn ßbyrgur fyrir honum, ■ß ver­ur hin ßkafa andsta­a franska verkamannaflokksins og flokksbrots Vaillants alveg ˇskiljanleg, og ■eir eru ■ß raunverulega ■au klofnings÷fl me­al sˇsÝalista, sem Vollmar reynir svo ßkaft a­ lßta vera. Til allrar hamingju ■urfa sˇsÝalistar um vÝ­a ver÷ld ekki a­ hafa endaskipti ß ÷llu sem rŠtt hefur veri­ og rita­ um Millerandmßli­. ŮvÝ Vollmar hefur or­i­ fˇrnarlamb fransks grÝnista, sem hefur dregi­ hulu yfir augu honum "eftir allrabestu heimildum", vafalaust Ý besta tilgangi. Og getur ■etta greinilega hent hina gŠtnustu menn. BrÚf Vaillants frß 4. desember Ý fyrra, sem fer hÚr ß eftir, sřnir ˇtvÝrŠtt hvernig Ý mßlinu liggur. Vaillant hefur leyft mÚr a­ birta brÚfi­. Ůar segir:

"Oft hefi Úg haft tŠkifŠri til a­ segja opinberlega frß sta­reyndum ■essa mßls. ┴ fundi ■ingflokks sˇsÝalista, tveimur d÷gum fyrir stjˇrnarmyndunina, sag­i Millerand "bara sem gamla s÷gu", a­ eftir fall stjˇrnar Dupuy hafi honum veri­ bo­i­ a­ taka ■ßtt Ý rÝkisstjˇrn og hann hafi teki­ ■ßtt Ý vi­rŠ­unum upp ß eigin ßbyrg­, en alls ekki vilja­ blanda flokkinum Ý mßli­. ╔g lřsti ■vÝ ■egar yfir a­ Úg bˇka­i hjß mÚr ■essi or­ Millerands. KŠmi nokkurn tÝma aftur til slÝkra vi­rŠ­na og bŠru ■Šr ßrangur, myndi Úg krefjast yfirlřsingar frß ■ingflokkinum og flokkinum um a­ hann ■vŠgi hendur sÝnar af ■vÝlÝkri einstaklingsa­ger­, ■arsem flokkurinn gŠti ekki ß nokkurn hßtt ßtt hlut Ý mi­střringarvaldi borgarastÚttarinnar, rÝkisstjˇrn. Ůegar Úg haf­i sagt ■etta, gaf Millerand mÚr merki um sam■ykki, og vi­ fˇrum sÝ­an flestir ß ■ingfund. Ůa­ fl÷kra­i ekki a­ neinum a­ efast um or­ Millerands um a­ stjˇrnarmyndunarvi­rŠ­urnar vŠru "g÷mul saga".

MÚr brß ■vÝ mj÷g nŠsta dag ■egar vinur minn, sem Úg taldi ■ekkja vel til, sag­i mÚr a­ Waldeck Rousseau hef­i mynda­ stjˇrn sem Millerand og Galliffet vŠru Ý. ╔g neita­i a­ tr˙a ■essu og sendi Millerand ■egar hra­brÚf. ═ ■vÝ ba­ Úg hann a­ bera ■egar Ý sta­ til baka ■ennan or­rˇm, sem Úg ßleit rˇg, og Úg bŠtti ■vÝ vi­, a­ vŠri ■etta satt, ■ß stŠ­u ekki lengur or­ mÝn ß ■ingflokksfundinum. Me­ ■vÝ ßtti Úg vi­, a­ Ý ljˇsi ■ess a­ Galliffet vŠri Ý stjˇrninni, nŠg­i okkur ekki lengur a­ lřsa ■vÝ yfir a­ stjˇrnar■ßtttaka Millerands vŠri hvorki ß vegum flokksins, nÚ gŠti bundi­ hann ß nokkurn hßtt. Ůar a­ auki yr­um vi­ a­ mˇtmŠla ■vÝ af ÷llum kr÷ftum a­ sˇsÝalisti tŠki h÷ndum saman vi­ slßtrara Komm˙nunnar.

NŠsta dag fÚkk Úg Ý senn bl÷­in me­ frÚttum um a­ stjˇrn Waldeck, Millerand og Galliffet hef­i veri­ myndu­, svo og hra­brÚf Millerands, ■ar sem hann sag­ist fß brÚf mitt Ý hendur, er hann vŠri a­ koma af fyrsta rÝkisstjˇrnarfundinum, mßli­ sÚ ˙tkljß­, hann ßlÝti sig hafa gert skyldu sina og framtÝ­in muni skera ˙r. Ůß flřtti Úg mÚr ß vit ■ingmanna, bŠ­i ˙r mÝnum flokki (PSR) og vina okkar, og sama kv÷ld birtu bl÷­in mˇtmŠli okkar. Vi­ hertum enn ß ■eim me­ ■vÝ a­ klj˙fa okkur frß ■ingflokki sˇsÝalista og mynda hˇp byltingarsinna­ra sˇsÝalista ...

Ůegar Úg les brÚf y­ar aftur, sÚ Úg a­ helstu ˇvinir okkar saka okkur Sembat um a­ hafa sta­i­ gegn ßlyktunartill÷gu um mßl Millerands sem l÷g­ var fyrir ■ingflokkinn og ■eir bera ■ingmann fyrir ■essu [sjß grein Vollmars. R. L.]. Ůa­ sem Úg hefi skrifa­ y­ur hÚr a­ ofan, nŠgir til a­ hrinda ■essari s÷gu, sem Úg hefi ß­ur heyrt, en er ekki sÝ­ur r÷ng ■ess vegna. Anna­hvort skjßtlast ■eim e­a ■eir lj˙ga (une contrevÚritÚ)"

Mßli­ er ■vÝ alveg ljˇst. Millerand hefur hvorki kvatt saman ■ingflokk sˇsÝalista nÚ bori­ undir hann m÷guleikann ß stjˇrnar■ßttt÷ku sinni, nÚ fengi­ sam■ykki hans fyrir henni. Ůvert ß mˇti, einsog hann setti mßlin fram, gat ■ingflokkurinn ekki ß nokkurn hßtt gert rß­ fyrir a­ ■etta mßl vŠri beinlÝnis ß dagskrß, og ■a­ hvernig Vaillant og a­rir tˇku ■essum ˇljˇsu vÝsbendingum Millerands gat ekki lßti­ hann Ý nokkrum vafa um a­ hann gŠti ekki fari­ Ý rÝkisstjˇrnina nema gegn ˇskum fulltr˙a g÷mlu flokkssamtakanna.

Hef­i n˙ Vollmar fari­ a­ safna upplřsingum af s÷mu samviskusemi og hann rß­leggur Kautsky svo ßkaft a­ gera, ■ß hef­i hann fundi­ ■essa frßs÷gn alla ß prenti fyrir nokkrum mßnu­um Ý ┴rbˇk Flokks byltingarsinna­ra sˇsÝalista (1899-1900, bls. 39-53). A­ ■vÝ er Úg best veit hefur enginn bori­ brig­ur ß hana. Ůa­ hef­i spara­ honum ˇmaki­ vi­ a­ brei­a ˙t rangar frÚttir og vanda um vi­ a­ra fyrir ■a­ sama.

┴fram lei­rÚttir Vollmar hugmyndir Kautskys um merkingu ßlyktunartill÷gu hans sem al■jˇ­a■ingi­ sam■ykkti. N˙ byggir hann ekki lengur ß einkaupplřsingum heldur ß sÝnum eigin skarplegu athugunum og fÝnger­u ßlyktunum. Me­ sam■ykkt ßlyktunarinnar tˇk mikill meirihluti ParÝsar■ingsins nefnilega ekki afst÷­u ß mˇti Millerand, eins og Kautsky Ýmyndar sÚr, heldur me­ honum. Ůessu til sta­festingar kemur n˙ mj÷g hugvitssamleg upptalning ß einst÷kum ummŠlum og lßtbrag­i řmissa flokkslei­toga, ß ■inginu og utan.

Belginn Vandervelde, sem bar fram till÷gu Kautskys sem frams÷guma­ur, lřsti ■vÝ raunar einfaldlega yfir, a­ hann vŠri andvÝgur rß­herradˇmi Millerands. En Vollmar veit af dj˙pri mann■ekkingu sinni, a­ Ý ■essu tilviki getur Vandervelde ekki tala­ af sannfŠringu, ■vÝ hann var einmitt frams÷guma­ur og var­ ■vÝ a­ segja bß­um a­iljum eitthva­ Ý vil. ١tt Vandervelde hafi lřst s÷mu sko­un ß mßli Millerands fyrir heilu ßri (Ý Petite RÚpublique 21/9 1899), ■ß er Vollmar b˙inn a­ gleyma ■vÝ, svo hann getur a­ sjßlfs÷g­u ekki skřrt lesendum neitt frß ■vÝ. Og jafnvel ■ˇtt Vandervelde hef­i Ý rauninni veri­ ß mˇti Millerand, ■ß tala­i Anseele ß eftir Vandervelde, og var "skilmßlalaust" me­ rß­herranum. Og fyrst einn Belgi hefur tala­ fyrir Millerand og einn ß mˇti honum, ■ß mß ljˇst vera a­ meirihluti Belga var me­ Millerand.

En Vollmar ■arf ekki einu sinni a­ heyra Ý einum einasta fulltr˙a til a­ hafa ßlit sendinefndarinnar ß hreinu. Ůannig lÚtu t.d. Englendingar enga sko­un Ý ljˇs ß mßli Millerands, en Vollmar veit a­ einnig ■eir voru sennilega me­ Millerand, en ekki mˇti. ŮvÝ annars hef­u ■eir ekki klappa­ meira fyrir JaurŔs en fyrir Guesde og Vaillant og ■a­ sß Vollmar greinilega Ý ys og ■ys ParÝsar■ingsins. Merkilegt hva­ a­gŠtinn ma­ur getur sÚ­!

Hva­ var­ar ■řsku sendinefndina, ■ß er Vollmar Ý "alls engum vafa" um a­ "yfir■yrmandi meirihluti" hennar er jafnheilla­ur af Millerand og Vollmar er sjßlfur. Og fyrst Vollmar efast ekki, ■ß ■arf lesandinn alls ekki a­ efast. Ůarme­ er mßli­ afgreitt.

Vollmar ßlÝtur a­ ■etta sam■ykki ■řsku sendinefndarinnar vi­ inng÷ngu Millerand Ý stjˇrnina samsvari almennri afst÷­u flokksmanna. Og ■a­ sanna skv. honum "hinar m÷rgu jßkvŠ­u greinar" flokksbla­anna sem fjalla um "einst÷k verk Millerands", sem sÚ alls ekki um inng÷ngu hans Ý rÝkisstjˇrnina.

═talir sleppa ekki heldur vi­ ni­ursallandi r÷ksemdafŠrslu Vollmars. ŮvÝ Costa sta­hŠf­i gagnvart Ferri a­ meirihluti Ýt÷lsku sendinefndarinnar fylgdi till÷gu Kautskys. Og ■arsem ═talir greiddu atkvŠ­i me­ till÷gu Kautskys, getur ■ß nokkur efast um ■a­ lengur, a­ ■eir skildu hana ekki einsog Kautsky, heldur einsog Volmar?

Jß, meira a­ segja hatramasta andstŠ­ing Millerands, Ferri, getur Volmar breytt Ý stu­ningsmann. Til a­ fß fram rÚtta t˙lkun ß atkvŠ­agrei­slunni ß ParÝsar■inginu uppg÷tvar Volmar nefnilega a­ tveimur mßnu­um sÝ­ar haf­i Ferri "hugsa­ mßli­ a­ nřju" og tala­ jßkvŠtt um rß­herradˇm sˇsÝalista Ý Mant˙a[2]. Og ■annig breytist sam■ykkt ßlyktunar Kautskys ß ParÝsar■inginu Ý ßk÷f al■jˇ­leg fagna­arlŠti til hei­urs Millerand.

Af allri ■essari ˙thugsu­u sannanake­ju er ■vÝ mi­ur a­eins hŠgt a­ ßlykta eitt: vÚr Ůjˇ­verjar h÷fum a­ ■vÝ leyti ÷­last ■roska til a­ taka vi­ rß­uneytum, a­ ekki skortir oss mßlflutningshŠfileika. En venjulegri skynsemi nŠgir eftirfarandi atri­i til a­ komast a­ raunverulegri afst÷­u meirihluta al■jˇ­lega ■ingsins Ý ParÝs.

═ ßlyktuninni, sem Kautsky samdi, segir:

"En altÚnt getur ■essi hŠttulega tilraun [innganga sˇsÝalista Ý rÝkisstjˇrnR. L.] ■vÝ a­eins or­i­ a­ gagni, a­ h˙n sÚ sam■ykkt af einhuga flokksdeild og rß­herrann sˇsÝalÝski sÚ og ver­i fulltr˙i flokks sÝns. Ver­i hann ˇhß­ur flokki sÝnum, hŠtti hann a­ vera fulltr˙i hans, ■ß ver­ur innganga hans Ý rÝkisstjˇrnina ekki til a­ styrkja ÷reigastÚttina, heldur til a­ veikja hana, ekki til a­ flřta fyrir ■vÝ a­ nß pˇlitÝskum v÷ldum, heldur til a­ seinka ■vÝ"[3].

Millerand tˇk ekki vi­ rß­herradˇmi sem fulltr˙i franska sˇsÝalistaflokksins. Ůa­ lei­ir ekki bara af ■vÝ a­ ekki er til slÝkur sameina­ur flokkur Ý Frakklandi, heldur lÝka af hinu a­ hann fÚkk hvorki umbo­ frß einst÷kum flokksdeildum nÚ frß ■ingflokkinum. Hin merkilegu leyndarmßl "allrabestu heimilda", sem Vollmar var sÝ­ar tr˙a­ fyrir Ý ParÝs, haf­i al■jˇ­lega ■ingi­ alls ekki hugmynd um. Ůvert ß mˇti, sˇsÝalistar voru undantekningarlaust allir, og eru ■eirrar sko­unar, a­ ■ßtttaka Millerands Ý rÝkisstjˇrninni sÚ alger ge­■ˇttaßkv÷r­un einstaklings. Meira a­ segja verjandi Millerands JaurŔs, sta­festir ■ann skilning me­ ■vÝ a­ hann notar einmitt ■essa ge­■ˇttaßkv÷r­un Millerands hva­ eftir anna­ sem r÷k fyrir nau­syn einingar sˇsÝalista.

Jafnvel ■ˇtt nafn Millerands vŠri ekki nefnt, hefur ■vÝ meirihluti ■ingsins lřst ■vÝ yfir me­ ■vÝ a­ sam■ykkja till÷gu Kautskys, a­ hann lÝti svo ß a­ stjˇrnar■ßtttaka Millerands veiki fr÷nsku ÷reigastÚttina og tefji valdat÷ku verkalř­sstÚttarinnar Ý Frakklandi. Og framhjß ■essari sta­reynd ver­ur me­ engu mˇti komist

Ůegar Vollmar ■vÝ eftir ß gerir grein fyrir atkvŠ­i sÝnu ß svo hagstŠ­an hßtt fyrir Millerand, ■ß er ■a­ ekkert anna­ en nřtt dŠmi um ■ß alkunnu a­fer­, a­ ma­ur undirritar sjßlfur sam■ykkt, sem tßknar ˇsigur sko­unar hans, til a­ geta sÝ­an t˙lka­ hana sem sigur sinn.

Af tilliti til franskra fÚlaga okkar er mikilvŠgt a­ hafa ■a­ ß hreinu sem hÚr var­ar ■řska flokkinn sÚrstaklega. Petite RÚpublique lag­i spurningar fyrir sˇsÝalista vÝ­a um heim. ═ Ůřskalandi t÷lu­u allir g÷mlu flokksforingjarnir, Liebknecht, Bebel, Singer, Kautsky, allir nema Vollmar, gegn rß­herradˇmi Millerands. En hvor a­ilinn t˙lkar fremur sko­anir ■řskra sˇsÝalista, Vollmar e­a fjˇrmenningarnir, ■a­ getur Vollmar au­veldlega sÚ­ sjßlfur, ef hann minnist einstakra tilvika, ■egar hann stˇ­ gegn Liebknecht, Bebel, Singer og Kautsky um barßttua­fer­ir, og hvernig fˇr.

 

II. RÝkisstjˇrn til varnar lř­veldinu

JaurŔs og fylgismenn hans fŠra ■rennskonar r÷k fyrir ■ßttt÷ku Millerands Ý rÝkisstjˇrninni: nau­synina ß a­ verja lř­veldi­, m÷guleikana ß fÚlagslegum umbˇtum verkalř­sstÚttinni Ý vil, og loks ■ß almennu sko­un a­ ■rˇun au­valdssamfÚlagsins til sˇsÝalisma hljˇti a­ skapa umbreytingaskei­, ■arsem pˇlitÝskt vald ver­i Ý h÷ndum borgarastÚttar og ÷reiga sameiginlega, en ■a­ komi fram Ý stjˇrnar■ßttt÷ku sˇsÝalista.

Fyrst komu fram ■au r÷k, a­ verja ■yrfti lř­veldi­.

Lř­veldi­ er Ý hŠttu: Ůessvegna var nau­synlegt a­ sˇsÝalisti ger­ist borgaralegur vi­skiptarß­herra. Lř­veldi­ er Ý hŠttu. ŮvÝ var­ sˇsÝalistinn a­ vera kyrr Ý rß­uneytinu eftir a­ verkfallsmenn h÷f­u veri­ skotnir ni­ur ß Martinique-eyju og Ý Chalon. Lř­veldi­ er Ý hŠttu. Ůaraflei­andi var­ a­ hafna rannsˇkn ß ■essum fj÷ldamor­um, neita ■ingrannsˇkn ß hry­juverkum nřlendustjˇrnarinnar, sam■ykkja sakaruppgj÷fina[4]. Allt sem rÝkisstjˇrnin gerir og lŠtur ˇgert, sÚrhver atkvŠ­agrei­sla og afsta­a sˇsÝalista var r÷kstudd me­ ■vÝ a­ lř­veldi­ vŠri Ý hŠttu og ■a­ ■yrfti a­ verja. Ůa­ er tÝmi til kominn a­ taka ßstandi­ til greiningar, lÝta undir yfirbor­ daglegrar barßttu og slagor­a hennar, og sko­a sÚrstaklega hva­ felst eiginlega Ý ■essari hŠttu og ■essari v÷rn.

═ BandarÝkjum Nor­uramerÝku er ■rßtt fyrir ßkafa innri barßttu stÚtta og flokka, ekkert tala­ um,.a­ hŠtta ste­ji a­ lř­veldisskipan rÝkisins. Ůa­ er au­skili­, ■vÝ BandarÝkin ÷­lu­ust lř­veldisskipanina um lei­ og sjßlfstŠ­i­, og sjßlfstŠ­ hafa ■au aldrei loti­ konungi. Hinsvegar vir­ist jafne­lilegt a­ ˇttast um lř­veldi­ Ý Frakklandi. TvÝvegis haf­i ■a­ komist ß fyrir barßttu og Ý bŠ­i skiptin var ■vÝ eftir skamma hrÝ­ komi­ fyrir af konungsveldi. HÚr kastar ■vÝ fortÝ­in skuggum sÝnum ß samtÝ­ina, og hylur ■ß s÷gulegu ■rˇun sem ß milli liggur.

Enda ■ˇtt valdarßn Napˇleˇnanna beggja, 18. brumaire og 2. desember hafi veri­ nßtengd ytri a­stŠ­um, ■ß voru ■au alls engin uppßkoma. BŠ­i fyrra og sÝ­ara keisaradŠmi­ voru umfram allt bein aflei­ing undanfarandi byltingar, hvÝldarsta­an Ý ˙tsogi byltingar÷ldunnar. BŠ­i voru ■au borin uppi af tveim ÷flugum stÚttum borgaralegs samfÚlags: stˇrborgarastÚtt og bŠndastÚtt.

═ fyrra tilvikinu sjßum vi­ borgarastÚttina reyna a­ st÷­va byltingar÷lduna og ■rengja henni ni­ur Ý upphaflega st÷­u. En ■essi alda haf­i Štt langt ˙t Ý yfir ■a­ takmark sem henni var Štla­, a­ skapa borgaralegt rÚttarrÝki, n˙ var h˙n farin a­ grafa undan grundvelli ■essa rÚttarrÝkis. BŠndastÚttin haf­i frelsa­ sig skyndilega og eignast jar­nŠ­i. H˙n ˇtta­ist n˙ allar frekari nřjungar jafnt og endurreisn fyrra stjˇrnarfars, og vildi tryggja ßvinninga sÝna me­ rÝkisstjˇrn sem vŠri jafnfjandsamleg byltingum og gamla konungdŠminu. Hinsvegar er verkalř­sstÚttin. ┴ sÝnum stutta valdatÝma braut h˙n smßborgarastÚttina ß bak aftur og rak hana Ý arma afturhaldsins, en sanna­i jafnframt a­ h˙n ßtti fyrir sitt leyti enga framkvŠmanlega, sjßlfstŠ­a stefnuskrß. H˙n haf­i og gj÷rey­st Ý byltingarbarßttunni. Og gegn ■essu ÷llu stˇ­ loks bandalag lÚnskra afla og afturhalds Evrˇpu. Gagnvart ■vÝ hlutu allar innri andstŠ­ur og barßtta a­ vÝkja, ■a­ skˇp nau­syn ß sterku, sam■j÷ppu­u valdi ˙tßvi­.

═ seinna tilvikinu er borgarastÚttin Ý fararbroddi. Einsog stˇrjar­eigendur skelfist h˙n byltingarframrßs ÷reiga og smßborgarastÚttar. Me­ hjßlp smßborgarastÚttarinnar ber h˙n fyrst verkalř­sstÚttina ni­ur Ý m˙gmor­unum Ý j˙nÝ. Til ■ess sÝ­an a­ losa sig vi­ smßborgarastÚttina styrkir h˙n smßm saman framkvŠmdavaldi­ ß kostna­ ■ingsins og stingur ■annig loks sjßlf h÷f­inu Ý sn÷runa. H˙n tekur ■vÝ me­ jafna­arge­i, enda var h˙n konungssinnu­ fyrir, og haf­i eiginlega ■a­ eitt ˙t ß konungdŠmi Bonapartes a­ setja, a­ ekki rÝkti Orleans-Šttin nÚ Bourbonar. A­ auki er bŠndastÚttin, sem haf­i veri­ holl Napˇleon allt frß fyrra keisaradŠminu. ═ seinna keisaradŠminu hlaut h˙n a­ sjß lei­ til a­ halda ˇrˇlegum borgarb˙unum ni­ri me­ ÷flugri hermannshendi. Af borgarb˙um vŠnti bŠndastÚttin ekki lengur neins gˇ­s, bara ˇrˇa, og hata­i ■ß.

١tt seinni byltingin gengi Ý grundvallardrßttum ÷fugt til vi­ ■ß fyrri[5], ■ß fylgdu bŠ­i valdrßnin s÷mu meginlÝnum. ═ bß­um tilvikum rß­a annarsvegar beinir efnahags- og stjˇrnmßlahagsmunir mikilla samfÚlagsstÚtta sem eru bundnar konungdŠminu, hinsvegar hefur hi­ raunverulega lř­veldisafl, verkalř­sstÚttin ß­ur veri­ sett ˙r leik. Loks hefur ■rˇun gagnbyltinga Ý bß­um tilvikum undirb˙i­ jar­veginn fyllilega fyrir konungdŠmi­, ■ar sem eru embŠtti kons˙ls til lÝfstÝ­ar og ■jˇ­kj÷rins forseta sem eru alrß­ir yfirmenn hers og stjˇrnkerfis. Ůa­ sem ■vÝ kom fram Ý valdrßninu hverju sinni, var ■egar full■roska­ur ßv÷xtur gagnbyltingarinnar Ý skauti lř­veldisins. Valdrßni­ skˇp ekki nřtt ßstand, ■a­ vi­urkenndi bara rÝkjandi ßstand og nefndi ■a­ rÚttu nafni.

┴standi­ var Ý grundvallaratri­um ˇlÝkt ■essu Ý Frakklandi ß tÝmum Dreyfusmßlsins. Ůeir sem sßu fyrirbo­a ■ri­ja valdrßnsins eftir fyrirmynd hinna tveggja Ý yfirgangi ˇhlř­inna herforingja og ■jˇ­ernissinna, hafa vanrŠkt a­ gera sÚr grein fyrir ˙tkomu ■jˇ­fÚlags■rˇunar Frakklands sÝ­astli­in ■rjßtÝu ßr. ┴ ■essum tÝma hafa reyndar or­i­ miklar breytingar Ý skauti fransks samfÚlags. Aflei­ingar ■eirra mß draga saman ß ■essa lei­: Lř­veldi­, sem var kŠft Ý bŠ­i fyrri skiptin, ß­ur en ■a­ hef­i hreinsa­ af sÚr lÝknarbelg byltingarinnar, hefur n˙ Ý fyrsta sinni sta­i­ nˇgu lengi til a­ lifa e­lilegu lÝfi og sanna borgaralegu samfÚlagi a­ ■a­ getur laga­ sig a­ ■÷rfum ■ess betur en nokkurt konungsdŠmi Ý heimi.

Meginhluti borgarastÚttarinnar hefur Ý ■ri­ja lř­veldinu Ý fyrsta sinn nß­ fullum v÷ldum. Allt frß lokum ßttunda ßratugsins hefur h˙n ■au me­ h÷ndum Ý gegnum nŠr st÷­ugan ■ingmeirihluta og tŠkifŠrissinna­ar rÝkisstjˇrnir. Nřlendustefna Frakklands og herna­arstefna, svo og ■Šr hrikalegu opinberu skuldir sem ■vÝ fylgja, sřna a­ lř­veldi­ stenst samanbur­ vi­ hva­a konungsrÝki sem er Ý ■essum ar­vŠnlegustu framkvŠmdum borgarastÚttarinnar.Panamahneyksli­ og Su­urbrautarmßli­ s÷nnu­u endanlega a­ ■ing og stjˇrnkerfi lř­veldisins eru hreint ekki ˇhentugri verkfŠri fyrir grˇ­abrall au­valdsins en stjˇrnmßlakerfi konungsdŠmis OrleansŠttarinnar.

SmßborgarastÚttinni reyndist ■ri­ja lř­veldi­ vera hinn ßkjˇsanlegasti jar­vegur, ■vÝ rÝkisskuldab˙skapurinn og sÝvaxandi skrifrŠ­i­ skˇpu heilan her af minnihßttar vaxta■egum og embŠttism÷nnum, sem ßttu alla tilveru sina undir ■vÝ a­ lř­veldi­ stŠ­i ßfram me­ kyrr­ og spekt.

En jafnvel sÝnum g÷mlu hatr÷mustu andstŠ­ingum jˇs nŠgtabrunnur lř­veldisins gulli, bŠ­i smßjar­eigendum, en ■ˇ enn frekar stˇrjar­eigendum.

Hluti bŠndastÚttarinnar haf­i vi­ valdrßn Napˇleons annars hloti­ nŠgjanlegan ■roska til a­ sřna konungdŠminu hollustu sÝna Ý hverri uppreisninni eftir a­ra, ■Šr voru bar­ar ni­ur af grimmd. En sÝ­an hefur h˙n fengi­ yfrin tilefni tila­ endursko­a hugmyndir sÝnar um lř­veldi­. SÝ­ustu tvo ßratugi hefur veri­ framkvŠmt heilt kerfi mikilvŠgra a­ger­a sem koma einmitt einkum til gˇ­a efnu­um bŠndum, hinum gamla mßttarstˇlpa Bonapartismans. SkattalŠkkun ß jar­eignum nemur 25 milljˇnum franka, bara sÝ­an 1897. Skattbyr­i landareigna Ý heild hefur minnka­ um sj÷ttung Ý beinum t÷lum sÝ­an 1851, ■rßtt fyrir a­ hreinar tekjur hafi aukist miki­. Kerfi verndartolla, sÚrstaklega gagnvart kvikfÚna­i og korni, beinist einkum a­ ■vÝ a­ au­ga jar­eigendur. Vi­ ■etta bŠtast fjßrveitingar hundra­a milljˇna franka til jar­arbˇta, til a­ leggja sveitavegi, til a­ lŠkka flutningskostna­ ß jar­arafrakstri, sykurrŠktarver­laun, o. s.frv.

Loks mß nefna a­ Ý fÚlagslegum umbˇtum hefur raunverulega rÝkt nŠr alger kyrrsta­a og a­ tekjur hins opinbera hafa a­ megin■unga flust yfir ß ˇbeina skatta. Frß 1869-97 hŠkku­u tolltekjur um 183%, tekjur af tˇbakseinkas÷lunni um 49% og af drykkjarv÷rum um 84% og ß ■eim tÝma stˇ­ Ýb˙atalan nokkurnveginn Ý sta­. Allt ■etta sannar a­ ■ri­ja lř­veldi­ hefur mj÷g ß■reifanlega efnislega kosti fyrir allar eignastÚttir. Kostna­urinn hvÝlir ■yngst ß einu eignalausu stÚttinni, ÷reigunum.

Vi­ allt ■etta mß svo bŠta a­ lř­veldi­ hefur sřnt a­l÷gunarhŠfni sÝna jafnglŠsilega Ý utanrÝkismßlum sem ■rˇun innanlands. Me­ bandalaginu vi­ rÝki Zarsins, yfirbo­ara evrˇpsks afturhalds, hefur ■a­ gert fornan fjandmann a­ velvilju­um bandamanni.

SÝ­astli­in ■rjßtÝu ßr hafa ■vÝ ekki gengi­ ßhrifalaust yfir Frakkland. FÚlagslegt inntak ■ri­ja lř­veldisins hefur ■rˇast og Ý augum Frakka hefur ■a­ breyst ˙r skelfilegri vofu byltingarinnar Ý e­lilega mynd borgaralegs samfÚlags.

N˙ standa a­ lř­veldinu ■orri borgarastÚttarinnar, "hinir s÷ddu" og mikill fj÷ldi smßborgaranna. Ůa­ hefur slŠvt tortryggni helsta andstŠ­ings sÝns fyrrum, bŠndastÚttarinnar, ■vÝ lř­veldi­ hefur reynst henni sem ßstrÝk mˇ­ir. Og jafnvel s˙ stÚtt sem ■a­ reyndist stj˙pmˇ­urlegast, hefur samt haldi­ fornri trygg­ vi­ ■a­. Ůa­ er verkalř­sstÚttin, h˙n stendur n˙ allt ÷­ruvÝsi en ß tÝmum valdrßnanna beggja. PˇlitÝskt skˇlu­, upplřst, skipul÷g­, ■ˇtt klofin sÚ Ý fylkingar, ■ß er sˇsÝalÝsk ÷reigastÚtt Frakklands n˙ traust brjˇstv÷rn lř­veldisins. Flokkur hennar fÚkk nŠr milljˇn atkvŠ­i Ý sÝ­ustu ■ingkosningum.

═ ■vÝlÝku fÚlagslegu umhverfi hlřtur flokkur konungssinna greinilega allt anna­ hlutverk og minna en hann gegndi ß­ur. ═ Dreyfusmßlinu h÷f­u vÝgor­ daglegrar barßttu komi­ m÷nnum til a­ lÝta ß flokk ■jˇ­ernissinna sem a­alst÷­var valdarßns; og ß hvern afturhaldsmann svosem MÚline, Barthou e­a Ribot sem konungssinna. En ■egar nßnar er a­ gß­ og rˇlega, er ■etta sÝ­ur en svo heilsteyptur hˇpur me­ s÷mu stjˇrnmßlaafst÷­u. Ůvert ß mˇti var ■etta samsull margvÝslegra afla me­ sundurleitustu stefnu og hagsmuni.

═ mi­punkti eru ■ar hneykslisflekka­ir herforingjar, herforingjarß­i­ me­ fylgdarli­i. Ůeir ˇttast a­ vÝsu a­ borgaralegt vald lř­veldisins krefji ■ß reikningsskila og ■a­ knřr ■ß au­vita­ til uppreisnar gegn ■essu valdi. En betur a­ gß­ hafa ■eir ekki raunverulegan hag af endurreisn konungdŠmis. Ůvert ß mˇti, var ■a­ einmitt ■ri­ja lř­veldi­ sem ger­i herinn a­ ■eim hjßgu­i, sem hann var aldrei ß­ur, me­ allskyns endurbˇtum, frÝ­indum og brjßlŠ­islegri dřrkun ■jˇ­ernishroka. Dreyfusmßli­ sřndi einmitt best a­ lř­veldi­ er hßttsettum herforingjum sem paradÝs. Fullyr­a mß a­ hroki sß og ge­■ˇttaßkvar­anir, sem hafa einkennt herforingjana undir vŠngjum lř­veldis tŠkifŠrissinna, vŠri ekki au­velt a­ hugsa sÚr undir konungsveldi. Ůa­ er ■vÝ ˇm÷gulegt a­ herinn ■rßi raunverulega a­ konungsstjˇrn taki fastar Ý taumana. And˙­ hans ß lř­veldinu er ■vÝ ekki anna­ en nau­v÷rn ■orpara, sem lř­veldi­ stˇ­ a­ verki og afhj˙pa­i.

Ůarna eru lÝka klerkarnir sem raunar hafa alltaf seti­ um lř­veldi­ og be­i­ fŠris ß a­ kyrkja ■a­. ┴rei­anlega hafa ■eir feiknaleg ßhrif ß almenn vi­horf, en ■eir geta ekkert gert sjßlfir, heldur a­eins unni­ Ý gegnum a­ra, einungis veri­ leikstjˇri og hvÝslari, ekki leikarar.

═ ■ri­ja lagi eru ■arna smßborgarar, gripnir gy­ingahatri, svo sem e­lilegt er Ý Frakklandi, landi smßatvinnureksturs ■ar sem gy­ingar eru ßhrifamiklir Ý fjßrmßlum. Smßborgararnir eru opnir fyrir ßrˇ­ri gegn "Dreyfusunum", einsog fyrir ÷llum afturhaldsstraumum. Ůeir eru hinn ßkjˇsanlegasti jar­vegur fyrir ■jˇ­ernislegt lř­skrum, en ■eir ■urftu alls ekki a­ fagna valdarßni keisaraspÝru, nÚ ger­u ■eir ■a­.

Loks eru ■arna lÝka sannir konungssinnar: fulltr˙ar bŠnda Ý van■rˇu­ustu hÚru­um Frakklands, a­alsmenn sem ß kyrr­artÝmum ney­ast til a­ lifa Ý fri­i vi­ ■ri­ja lř­veldi­, e­a a. m. k. a­ una hlutskipti sÝnu Ý hljˇ­i vegna ■rˇunar mßla Ý lř­veldinu. Ëkyrr­in vekur ■eim n˙ kjark til a­ birtast ß yfirbor­i stjˇrnmßlanna. Ennfremur er fylgili­ ■eirra, skjˇlstŠ­ingar, bla­amenn og rith÷fundar.

Ůa­ er au­skili­ a­ ■essir veikbur­a a­iljar skyldu strax taka h÷ndum saman vi­ klerkana, fylkja sÚr um a­■rengda hersh÷f­ingja, řta ■eim ß undan sÚr sem m˙rbrjˇt og reyna a­ nota upplausnarßstandi­ Ý eigin ■ßgu. Ůa­ er einnig au­skili­ a­ ■essar a­stŠ­ur, ßsamt uppreisnarhneig­ hneykslisflekka­ra hersh÷f­ingjanna, hlutu a­ ljß ■essu ÷llu svip keisaralegra valdrŠningja. En ■essi utana­komandi hneig­ til konungsveldis fann ekkert tangarhald efnislega. Ekki var nˇg me­ a­ Ý engri samfÚlagsstÚtt vŠri alvarleg hreyfing Ý ■essa ßtt, ■a­ var ekki einu sinni hŠgt a­ finna ytri vi­mi­un, nokkurt konungsefni sem mark vŠri takandi ß. Anna­ konungsefni­, ofursti Ý r˙ssneska hernum, lÝtt ßberandi Ý herb˙­um ˙tkjßlkaborgar ZarrÝkisins, getur ekki einu sinni h÷f­a­ til Austurlitz og Jena, heldur a­eins til Metz og Sedan[6]. Hitt er algert n˙ll sem dragnast um ˙tl÷nd Ý fylgd um tv÷hundru­ ni­urdrabba­ra karla og kvenna. Allur ■eirra "ßrˇ­ur" er ßrleg hßtÝ­armßltÝ­ eins og n˙ nřveri­. Ůar halda ■au hef­bundnar rŠ­ur um ■Šr vonir sem "■rˇunin" veki.

Vi­ slÝkar a­stŠ­ur gat hin sameiginlega a­ger­ a­eins leitt til ■jˇ­rembuŠ­is, herfer­ar gy­ingahaturs, og dřrkunar ß hernum, sem ßtti ekki sinn lÝka. Hinsvegar vanta­i nßnast allt til alvarlegra pˇlitÝskra a­ger­a, til a­ kollvarpa lř­veldinu: til ■ess skorti innri samheldni, skipulag, stefnuskrß og sÚrstaklega innri ■rˇun fÚlagslegra a­stŠ­na, sem ß­ur haf­i bori­ konungdŠmi­ Ý kvi­i sÝnum, svo a­ valdarßni­ gŠti veitt fŠ­ingarhjßlpina. Dreyfusmßli­ gat Šst upp ÷ll fyrrtalin ÷fl, plŠgt jar­veginn fyrir ßrˇ­ur konungssinna, skapa­ kringumstŠ­ur valdrßns en ■a­ gat ekki komi­ Ý sta­ raunverulegra hreyfiafla valdrßnsins, og ■au voru ekki til. Konungsfylgi­ var ytri mßlning upplausnarßstandsins a­ hluta, en ekki inntak ■ess.

Allt a­rar ßstŠ­ur ullu upplausnarßstandinu. Ůri­ja lř­veldi­ hefur ■rˇast Ý fullkomi­ form pˇlitÝskrar drottnunar borgarastÚttarinnar en jafnframt ■roska­ innri andstŠ­ur hennar. GrundvallarandstŠ­ur eru ß milli lř­veldis sem byggist ß borgaralegu ■ingrŠ­i, og mikils fastahers sem mi­ast vi­ nřlendustefnu og heimspˇlitÝk. ═ sterku konungsdŠmi er herinn e­lilega ekkert anna­ en hlř­i­ verkfŠri Ý h÷ndum framkvŠmdavaldsins. En gagnvart ■ingbundnu lř­veldi, ■ar sem sÝfellt skiptir um stjˇrn ˙r r÷­um ˇbreyttra borgara, ■ar sem ■jˇ­h÷f­inginn er kosinn og hva­a "hundspott" sem er getur nß­ ■eirri tign, fyrrverandi s˙tunarsveinn e­a kjaftaglei­ur mßlflutningsma­ur, ■ß vekur vitund hersins um a­ vera ˙rvalssveit honum hneig­ til a­ ver­a ˇhß­ afl, a­eins lauslega tengt rÝkisheildinni.

FÚlagsleg ■rˇun Frakklands hefur komi­ hagsmunahˇpum borgarastÚttarinnar til ■vÝlÝks ■roska a­ h˙n rennur sundur Ý a­skilda hˇpa sem nota ■ing og rÝkisstjˇrn til framdrßttar sÚrhagsmunum sÝnum ßn ■ess a­ finna til ßbyrg­ar ß heildinni. Sama ■rˇun hefur lÝka breytt hernum ˙r verkfŠri rÝkishagsmuna Ý sjßlfstŠ­an hagsmunaa­ilja sem er rei­ub˙inn a­ verja forrÚttindi sÝn ßn tillits til lř­veldisins, ■rßtt fyrir lř­veldi­ og gegn lř­veldinu.

Ůessar andstŠ­ur milli ■ingbundins lř­veldis og fastahersins er einungis unnt a­ leysa me­ ■vÝ a­ leysa herinn upp Ý borgaralegt samfÚlag og a­ skipuleggja borgaralegt samfÚlag sem her, me­ ■vÝ a­ breyta varnarli­inu ˙r tŠki til undirokunar og nřlendudrottnunar Ý tŠki til a­ verja ■jˇ­ina, Ý stuttu mßli sagt, me­ ■vÝ a­ lßta varnarsveitir koma Ý sta­ fastahersins. ┴ me­an ■etta er ekki gert, brjˇtast ■essar innri andstŠ­ur reglulega ˙t Ý kreppum, Ý ßrekstri lř­veldisins vi­ sinn eigin her. Ůar birtast ß■reifanlega aflei­ingarnar af sjßlfstŠ­i hersins, spilling hans og agaleysi. Wilsonmßli­, Panamahneyksli­ og Su­urbrautarmßli­ hlutu a­ finna samsv÷run sÝna Ý Dreyfusmßlinu.

Uppsteitur herforingjanna var ■vÝ vi­leitni til a­ halda sjßlfstŠ­inu gagnvart borgaralegu valdi lř­veldisins, en ekki til a­ glata ■vÝ algerlega til konungdŠmis.

Af ■eim a­stŠ­um sem hÚr hefur veri­ lřst, leiddi e­lilega tr˙­sbraginn ß a­ger­um svokalla­ra konungssinna. Tryllt pennastrÝ­ Ý bl÷­unum, Šrandi hßva­i dˇlgslegra gy­ingafjenda, manns÷fnu­ur og h˙rrahnegg fyrir utan ritstjˇrnarskrifstofur ■jˇ­ernissinna­ra bla­a, glerbrot hjß ritstjˇrnarskrifstofum Dreyfusvina, kßssast upp ß ˇvi­komandi vegfarendur, Guerin bjˇst um Ý Rue Chabrol og pesta­i lofti­[7], gyllta Šskan reyndi a­ berja forsetann ß ve­rei­unum. En Ý ■essu rafmagna­a, taugastrekkjandi andr˙mslofti kom ekki ein einasta alvarleg pˇlitÝsk a­ger­ til a­ fremja valdrßn. Hßmark ˇlgunnar var hin mikla s÷gulega stund ■egar mˇ­ursj˙ki vindhaninn DÚroulÚde greip Ý taumana hjß Roget hersh÷f­ingja er hann fˇr fyrir li­i sÝnu til herb˙­anna. DÚroulÚde Štla­i a­ lei­a hann me­ hetjulegum tilbur­um til forsetahallarinnar ElysÚe, ßn ■ess a­ hann sjßlfur hef­i ■ˇ hugbo­ um hva­ Roget Štti svo a­ gera Ý ElysÚe og hva­ Štti eiginlega a­ koma ˙t ˙r ÷llu Švintřrinu. Ůorparinn Ý herfrakkanum reyndist lÝka vitrari tr˙­num borgaraklŠdda, og eina svari­ vi­ "beau geste" [g÷fugri ath÷fn[8], ■ř­.] ■essa h÷f­ingja gy­ingafjenda var a­ rřtingi var slegi­ ß fingur DÚroulÚde. Ůannig lauk einu tilrauninni til valdarßns konungssinna.

Af ■essari stuttu lřsingu hÚr a­ framan sÚst, a­ ßstandi­ var t÷luvert ˇlÝkt ■vÝ sem vir­ast mßtti ß yfirbor­inu. N˙ sem endranŠr voru ÷rl÷g lř­veldisins ekki undir einst÷kum "bjargvŠttum" komin - og ■a­ Ý rß­herrastˇl - heldur undir ÷llu innra samhengi efnahagslegra og pˇlitÝskra a­stŠ­na Ý landinu. Ůa­ er skiljanlegt a­ hŠttan ß valdrßni Ý Frakklandi ■Štti mikil og alvarleg Ý ˇlgu daglegrar barßttu. Ůß var mj÷g erfitt a­ rannsaka fÚlagslegan bakgrunn fyrirbŠranna, og nŠstum ˇgerlegt fyrir ■ßtttakendur. Ůß tˇku fyrirbŠri og sta­reyndir ß sig řkta stŠr­. Og au­vita­ var brřn nau­syn ß ■rˇttmiklum a­ger­um lř­veldissinna, ß ■ingi, og enn fremur utan ■ess, til a­ hafa taumhald ß ■jˇ­ernissinnaskrÝlnum og herforingjarß­sm÷nnum.

En a­ tyggja n˙ upp ˙r fjarlŠg­ ■essa sko­un barßttustundarinnar, eftir a­ hi­ ˇtrygga ßstand er li­i­ hjß, a­ hylla Ý alv÷ru sem "bjargvŠtti" franska lř­veldisins stjˇrn Waldeck-Rousseau og Millerand sÚrstaklega, Ý ■vÝ birtist ekkert anna­ en s÷gusko­un lßgk˙runnar. S˙ s÷gusko­un er hli­stŠ­a dˇlgahagfrŠ­innar og skilur atbur­ina eins og ■eir birtast ß yfirbor­i stjˇrnmßlalÝfsins, sem a­ger­ir rß­herra og annarra "a­alpersˇna" s÷gunnar, Ý sta­ ■ess a­ skilja raunverulegt innra samhengi ■eirra. Ůa­ ver­ur a­ taka nßkvŠmlega jafnalvarlega a­ Millerand hafi bjarga­ lř­veldinu, og ˇgnina sem ■vÝ stafa­i af konungssinnunum DÚroulÚde og GuÚrin.

Og ■a­ ver­ur a­ segja, a­ stŠ­i v÷rn lř­veldisins og fÚlli me­ a­ger­um rß­uneytis Waldeck Rousseau, ■ß vŠri ■a­ l÷ngu li­i­ undir lok. FÝflalßtum hins konungssinna­a valdrßns samsvara fÝflalŠti varnar lř­veldisins.

Sjaldan hefur rÝkisstjˇrn teki­ vi­ stjˇrnvelinum ß alvarlegra augnabliki og sjaldan hafa menn bundi­ meiri vonir vi­ rÝkisstjˇrn. ١tt hŠttan af konungssinnum hafi fremur veri­ grřla en raunveruleiki, ■ß var hin raunverulega ˇgn sem ste­ja­i a­ Frakklandi ekki minni en hin Ýmynda­a

Alvarleg hŠtta var ß ■vÝ a­ lř­veldi­ sřndi vanmßtt sinn i skŠrum vi­ stjˇrnleysis÷flin, ˇhlř­na hersh÷f­ingja og presta sem espu­u til mˇt■rˇa. Ůa­ myndi gera ˇhjßkvŠmilegt a­ vi­lÝka ˇtryggt ßstand kŠmi upp aftur og aftur.

Augu alls hins si­mennta­a heims beindust a­ Frakklandi. Ůa­ ■urfti a­ sřna lÝfs■rˇtt sinn sem skipulegt rÝki. Ůa­ ■urfti a­ sřna a­ hi­ borgaralega Frakkland Štti enn nŠgan ■rˇtt til a­ losa sig sjßlft vi­ upplausnar÷flin sem ■a­ elur af sÚr og gera ■au ˇska­leg.

Ůa­ sag­i sig sjßlft, af a­stŠ­unum, hva­ ■urfti a­ gera. Fyrst herinn haf­i ■rˇast yfir Ý sjßlfstŠ­a veru og sn˙ist gegn lÝkama lř­veldisins, ■ß ■urfti a­ rei­a ÷xina a­ sjßlfstŠ­i hans og fŠra hann nŠr samfÚlagi ˇbreyttra borgara me­ ■vÝ a­ afnema herrÚttinn og stytta herskyldu. Fyrst klerkar studdu uppreisnarhneig­ hersins og espu­u hann gegn lř­veldinu, ■ß ■urfti a­ ey­a valdi ■eirra me­ ■vÝ a­ leysa upp klausturreglurnar, gera eignir ■eirra upptŠkar, a­skilja skˇla frß kirkjunni og kirkjuna frß rÝkinu.

Og umfram allt, fyrst spillingin Ý hernum, alrŠmt dˇmsmor­i­ og allur rottuhalinn af lygum, falsi, meinsŠri og ÷­rum glŠpum haf­i alveg fari­ me­ ßlit Frakklands innanlands og utan, ■ß ■urfti a­ ßvinna dˇmskerfi lř­veldisins aftur vir­ingu og vi­urkenningu me­ ■vÝ a­ refsa hinum seku, sřkna hinn saklausa og upplřsa mßli­ fyllilega.

Rß­uneyti­ er b˙i­ a­ vera nÝtjßn mßnu­i vi­ v÷ld, ■a­ er b˙i­ a­ standa tv÷falda me­alŠvi franskra rÝkisstjˇrna, ■essa ÷rlaga■rungnu nÝu mßnu­i. Hver eru afrek ■ess, hva­ hefur ■a­ gert?

Ekki er hŠgt a­ hugsa sÚr meiri andstŠ­ur milli tŠkja og takmarks, verkefnis og framkvŠmdar, undanfarandi auglřsingar og eftirfarandi framkvŠmdar, en er ß milli vonanna sem bundar voru vi­ Waldeck Rousseau og ■ess sem hann hefur sta­i­ vi­.

Af ÷llum endurbˇtunum ß dˇmskerfi hersins h÷fum vi­ hinga­ til a­eins fengi­ lofor­ hermßlarß­herrans um a­ taka ■a­ inn Ý dˇmskerfi hersins a­ "a­stŠ­ur geti veri­ nokkur afs÷kun". Af ÷llum breytingum ß hernum"Ý lř­rŠ­isßtt" var­ a­eins ßkv÷r­un um hva­a bl÷­ li­sforingjar fßi a­ lesa. ┴ ■ingfundi 27. desember Ý fyrra bar sˇsÝalistinn Pastre fram till÷gu um a­ her■jˇnusta yr­i tv÷ ßr. AndrÚ hersh÷f­ingi svarar, a­ hann, rß­herra rˇttŠkra til varnar lř­veldinu, geti ekki teki­ neina afst÷­u til ■essara umbˇta, sem ■egar hafa komist ß Ý Ůřskalandi, sem er ■ˇ hßlfgert einvaldsrÝki. ┴ sama fundi krefst sˇsÝalistinn Dejeante ■ess a­ prestar ver­i fjarlŠg­ir ˙r herskˇlum, leikir starfsmenn komi Ý sta­ geistlegra ß hersj˙krah˙sum og herinn hŠtti a­ grei­a fÚ til kirkjunnar. Svar rß­herra til varnar lř­veldinu, sem ßtti a­ fjarlŠgja herinn frß kirkjunni, er a­ hafna till÷gunum hryssingslega og lofsyngja herklerka undir dynjandi fagna­arlßtum ■jˇ­ernissinna. ┴ ■ingfundi Ý febr˙ar 1900 ßtelja sˇsÝalistar řmiskonar hrˇplega valdnÝ­slu Ý hernum - rÝkisstjˇrnin hafnar hverskyns ■inglegri rannsˇkn ß henni. ┴ ■ingfundi 7. desember Ý fyrra kom ■ingma­ur rˇttŠkra, VignÚ d'Octon me­ hrollvekjandi afhj˙panir ß stjˇrn franska hersins ß nřlendunum, ß Madagaskar og IndˇkÝna - rÝkisstjˇrnin hafnar ■inglegri rannsˇkn sem "hŠttulegri og tilgangslausri". Eftir allt ■etta fer hermßlarß­herrann Ý rŠ­ustˇl til a­ segja frß hetjulegri v÷rn sinni fyrir riddarali­sforingja sem var sni­genginn af fÚl÷gum sÝnum, af ■vÝ a­ hann haf­i kvŠnst frßskilinni konu.

Ůß kemur hin feiknlega barßtta vi­ drekann - prestastÚttina. StrÝ­i­ vi­ hana er eins og rau­ur ■rß­ur Ý s÷gu Frakklands undanfarna ÷ld. Bara ■ri­ja 1ř­veldi­ hefur afgreitt 33 l÷g gegn klerkum. Allar a­ger­ir hafa hinga­til reynst mßttvana, ■vÝ ■Šr beinast ekki gegn kirkjunni Ý heild, heldur a­eins a­ ˇa­skiljanlegum hluta hennar, klausturreglunum. Og reglurnar eru ekki einu sinni banna­ar, heldur ß a­ leggja ■Šr undir rÝki­ me­ ■vÝ a­ ney­a ■Šr til a­ fß starfsleyfi frß hinu opinbera. Ůrßtt fyrir alla lagasetninguna hefur fj÷lga­ Ý reglunum uppÝ 200.000 undir ■ri­ja lř­veldinu, og eignir ■eirra hafa ■refaldast. N˙ kemur axarh÷gg "rÝkisstjˇrnar til varnar lř­veldinu". Frumvarp Waldeck Rousseau beinist eing÷ngu gegn ˇleyf­um reglum, og til a­ takmarka ■Šr er lagasetning sem leggur munkareglur a­ j÷fnu vi­ opinber fÚl÷g. L÷gin geta svo gˇ­ar rÝkisstjˇrnir nota­ gegn klerkum og vondar gegn sˇsÝalistum. Lř­veldi­ břr eftir sem ß­ur a­ leyf­um reglum me­ eignir uppß nŠr 400 milljˇn franka, og a­ geistlegri stÚtt ß framfŠri rÝkisins: 87 biskupum, 87 prestaskˇlum, 42.000 prestum, opinber fjßrveiting til tr˙mßla er u.■.b. 40 milljˇnir franka. Vald hinnar geistlegu stÚttar felst einkum Ý ßhrifum hennar ß uppeldi­. N˙ er veri­ a­ eitra tvŠr milljˇnir franskra barna Ý skˇlum kirkjunnar og gera ■au a­ fjendum lř­veldisins. RÝkisstjˇrnin tekur ß honum stˇra sÝnum og bannar kennslu ˇleyf­ra reglna. En nŠr ÷ll kennsla geistlegra er Ý h÷ndum leyf­ra reglna og vi­ ■essar rˇttŠku umbŠtur eru af nŠr tveimur milljˇnum barna heil fimmtßn ■˙sund tekin undan vÝg­a vatninu. Uppgj÷f rÝkisstjˇrnarinnar fyrir kirkjunni hefst me­ ■vÝ a­ Waldeck-Rousseau hyllir pßfann Ý rŠ­u, og h˙n er innsiglu­ me­ traustsyfirlřsingu sem ■jˇ­ernissinnar bjˇ­a stjˇrninni.

Hßpunktur lř­veldisvarnar stjˇrnarinnar eru loks l÷g um sakaruppgj÷f frß ■vÝ Ý desember Ý fyrra. ═ tv÷ ßr engdist Frakkland af ■rß eftir sannleikanum, ljˇsi og rÚttlŠti. ═ tv÷ ßr var samviska ■ess ■r˙gu­ af ˇbŠttu dˇmsmor­i. SamfÚlagi­ var a­ kafna Ý pestinni af lygum, meinsŠri og falsi.

Og loksins var komin rÝkisstjˇrn til varnar lř­veldinu. Heimurinn stˇ­ ß ÷ndinni. N˙ skyldi "sˇl rÚttlŠtisins" rÝsa.

Og h˙n reis. 19. desember lÚt stjˇrnin ■ingi­ sam■ykkja l÷g sem tryggja ÷llum glŠpam÷nnum refsileysi, neita ÷llum fˇrnarl÷mgum um uppreisn fyrir dˇmstˇlum, kŠfa ÷ll rÚttarh÷ld sem hafin voru. Ůeir sem Ý gŠr voru kalla­ir hŠttulegustu ˇvinir lř­veldisins, ■ß tekur ■a­ n˙ sem glata­a syni Ý kŠrleiksrÝkan fa­minn. Til a­ verja lř­veldi­ er ÷llum ßrßsarm÷nnum ■ess veitt allsherjarsakaruppgj÷f, til a­ endurreisa dˇmskerfi lř­veldisins er fˇrnarl÷mbum dˇmsmor­s neita­ um uppreisn Šru.

RˇttŠkni smßborgaranna er s÷m vi­ sig. RˇttŠkir borgarar sem myndu­u stjˇrn Ribot 1893 til a­ gera upp Panamß hneyksli­, slepptu ÷llum ßkŠr­um ■ingm÷nnum vi­ rÚttarrannsˇkn og lÚtu mßli­ renna ˙tÝ sandinn af ■vÝ a­ lř­veldi­ vŠri Ý hŠttu. Waldeck-Rousseau, sŠkjandi Dreyfusmßlsins, gerir ˙r ■vÝ fullkomna sneypuf÷r til a­ reisa skor­ur vi­ hŠttunni af konungssinnum. Ůetta fer eftir gamalkunnum lei­um:

"Glymjandi forleikur, sem bo­a­i barßttuna, hnÝgur ni­ur Ý lßgvŠrt muldur ■egar h˙n ß a­ hefjast, leikararnir hŠtta a­ taka sig alvarlega og atbur­arßsin lyppast ni­ur eins og ■anin bla­ra vŠri stungin me­ nßl". (Marx, 18. brumaire. ┌rvalsrit II, 146).

Og til a­ framkvŠma ■essa afkßralegu, smßu a­ger­, sem er hlŠgileg, ekki a­eins frß sjˇnarmi­i sˇsÝalista, ekki a­eins frß sjˇnarhˇli hßlfvegis lÝfvŠnlegs flokks rˇttŠkra, nei, hlŠgileg lÝka frß sjˇnarmi­i tŠkifŠrissinna­ra lř­veldissinna nÝunda ßratugsins, Gambetta, Jules Ferry, Constans, Tirard; ■urfti til ■ess sˇsÝalista, ■arf fulltr˙i alls afls verkalř­shreyfingarinnar a­ vera Ý rÝkisstjˇrn til ■ess?

TŠkifŠrissinninn Gambetta og hˇfsamir lř­veldissinnar hans kr÷f­ust ■ess 1879 a­ allir konungssinnar yr­u reknir ˙r opinberri ■jˇnustu og ■a­ var­ til ■ess a­ MacMahon hr÷kkla­ist ˙r forsetastˇli. 1880 rßku ■essir"hei­vir­u" lř­veldissinnar jes˙Ýta ˙r landi og komu ß ˇkeypis sk­laskyldu. Me­ endurbˇtum ß dˇmskerfinu 1883 rak tŠkifŠrissinninn Jules Ferry sex hundru­ konungssinna ˙r dˇmaraembŠttum og galt prestum ■ungar b˙sifjar me­ skilna­arl÷gunum. TŠkifŠrissinnarnir Constans og Tirard styttu herskylduna ˙r fimm ßrum ni­urÝ ■rj˙, til a­ grafa undan Boulangistum[9].

Og rˇttŠkt rß­uneyti Waldeck-Rousseau stˇ­ ■essum allrahˇfsamlegustu lř­veldisa­ger­um tŠkifŠrissinnanna a­ baki; eftir a­ hafa boxa­ nokku­ ˙t Ý lofti­ Ý nÝtjßn mßnu­i ger­i ■a­ ekkert, bara alls ekkert, ekki minnsta endurskipulagning herrÚttar, ekki allraminnsta stytting herskyldu, ekki ein einasta ßkve­in a­ger­ gegn konungssinnum Ý her, dˇmskerfi og stjˇrnkerfi, ekki nein marktŠk a­ger­ gegn klerkastÚttinni. Eftir langvarandi vafninga og m˙­ur lřsti stjˇrnin ■vÝ svo yfir - enn Ý stellingu Š­ruleysis, ˇsveigjanleika og st÷­uglyndis, sÝgildri stellingu smßborgara ■egar pˇlitÝsk smßn ■eirra er mest, a­ lř­veldi­ rß­i ekki vi­ ■ennan ■orparaflokk hersins og ■a­ sÚ nau­synlegt a­ lßta ■ß sleppa. Ůurfti sˇsÝalista Ý rß­uneyti­ til ■essa?

Ůa­ hefur veri­ fullyrt, a­ Millerand hafi veri­ persˇnulega nau­synlegur Ý rß­uneyti­, ■vÝ ella hafi veri­ allsendis ˇvÝst um myndun ■ess. Ekki er n˙ vita­ til ■ess a­ Ý Frakklandi skorti menn me­ rß­herrametna­ og fyrst Waldeck-Rousseau gat fundi­ Ý uppreisnargj÷rnum hernum tvo hersh÷f­ingja nothŠfa Ý hermßlarß­uneyti­, ■ß stˇ­ honum ßrei­anlega til bo­a hßlf tylft vi­skiptarß­herra Ý sÝnum eigin flokki. En eftir a­ger­ir rÝkisstjˇrnarinnar ur­u m÷nnum kunnar er hiklaust hŠgt a­ segja: Waldeck-Rousseau gat ˇtrau­ur vali­ sÚr hva­a RˇttŠkan sem var til samstarfs - ■etta afstyrmi varnarstjˇrnar hef­i ßrei­anlega ekki or­i­ vitund verra ■essvegna. RˇttŠkir hafa hinga­ til alltaf geta­ or­i­ sÚr eftirminnilega til skammar einir, ßn a­komandi hjßlpar. Vi­ h÷fum n˙ sÚ­ a­ hŠttan af konungssinnum, sem menn ■ˇttust sjß me­an Dreyfusˇlgan stˇ­, var fremur vofa en raunveruleiki. Og ■a­ er lÝka fullnŠgjandi skřring ß ■vÝ a­ "v÷rn" Waldeck-Millerand hefur ekki enn ofurselt lř­veldi­ valdrßni. En ■eir sem enn tala af s÷mu sannfŠringu um hŠttuna af konungssinnum og fyrir tveimur ßrum, og r÷ksty­ja a­ger­ Millerands statt og st÷­ugt me­ ■essari hŠttu, ■eir stunda hŠttulegan leik. Ůeim mun alvarlegar sem ßstandinu er lřst, ■vÝ vesŠlli vir­ast a­ger­ir rß­uneytisins og ■eim mun vafasamara hlutverk sˇsÝalistans Ý ■essu rß­uneyti. Hafi hŠttan af konungssinnum veri­ lÝtil, einsog Úg hefi reynt a­ sřna fram ß, ■ß var bj÷rgunara­ger­ rÝkisstjˇrnarinnar sem hˇfst me­ brauki og bramli og reyndist fřluf÷r, hlŠgileg. Hafi ■essi hŠtta hinsvegar veri­ mikil og alvarleg, ■ß eru sřndara­ger­ir rÝkisstjˇrnarinnar svik vi­ lř­veldi­ og flokkana sem settu traust sitt ß hana. Og Ý bß­um tilvikum hefur rß­herradˇmur Millerands ekki veitt verkalř­sstÚttinni ■ann "large part de responsabilitÚs", ekki ■ann mikla hlut Ý ßbyrg­ ß lř­veldinu, sem JaurŔs og vinir hans hrˇsa sÚr svo mj÷g af, heldur hlut Ý Špandi "lř­veldislegri" smßn rˇttŠkra smßborgara.

 

III. Barßttua­fer­ JaurŔs og stefna RˇttŠkra

AndstŠ­an milli vonanna sem voru bundnar vi­ v÷rn lř­veldisins af hßlfu stjˇrnar Waldeck-Rousseau og raunverulega afreka hennar hefur sett ■eirri fylkingu franskra sˇsÝalista sem studdi stjˇrnar■ßttt÷ku Millerands tvo kosti. Anna­hvort var­ h˙n a­ vi­urkenna vonbrig­i sÝn og a­ ■ßtttaka Millerands Ý stjˇrninni vŠri tilgangslaus, krefjast ■ess a­ hann seg­i af sÚr, e­a gera sig ßnŠg­a me­ stefnu stjˇrnarinnar, lřsa ■vÝ yfir a­ h˙n samrŠmist vonum manna og slß ■araflei­andi af vonum sÝnum og kr÷fum eftir ■vÝ sem Ý ljˇs kemur a­ a­ger­ir rÝkisstjˇrnarinnar ver­a engar. JaurŔs og vinir hans hafa teki­ seinni kostinn.

┴ me­an rÝkisstjˇrnin veigra­i sÚr vi­ meginmßli­ og hÚlt sig vi­ brß­abirg­ad˙tl - og ■a­ skei­ stˇ­ Ý heila ßtjßn mßnu­i - gat rÝkt ˇvissa um stefnu hennar og ■araflei­andi um afst÷­u sˇsÝalista til hennar. En fyrsta afgerandi ßkv÷r­unin, l÷g um sakaruppgj÷f, komu mßlinu umsvifalaust ß hreint.

Einmitt fyrir hˇp JaurŔs hlaut afgrei­sla Dreyfusmßlsins a­ vera afgerandi. Íll barßtta ■eirra undanfarin tv÷ ßr hefur byggst ß ■essu eina spili. ═ tv÷ ßr var barßttan um Dreyfus ÷xullinn Ý stefnu ■eirra, h˙n var ■eim "ein mesta orrusta aldarinnar, ein hin mesta Ý s÷gu mannkynsins" (JaurŔs, Petite RÚpublique, 12/8 1899), g÷fugasta verkefni verkalř­sstÚttarinnar, a­ vanrŠkja ■a­ vŠri "hinn mesti ˇsigur og au­mřking, afneitun sjßlfs hins mikla stÚttarhlutverks ÷reiganna" (P.R. 15/7 1899). "Toute la vÚritÚ: La pleine lumiŔre": Allan sannleikann, algera afhj˙pun. Ůa­ var markmi­ barßttu sˇsÝalista. Ekkert gat st÷­va­ JaurŔs og vini hans ß mi­ri lei­, ekki br÷sur og undanbr÷g­ ■jˇ­ernissinna, ekki mˇtmŠli hinnar fylkingar sˇsÝalista, undir forystu Guesde og Vaillant. "Vi­ h÷ldum barßttunni ßfram", hrˇpar JaurŔs af g÷fgu stolti, og ■ˇtt dˇmararnir Ý Rennes, blekktir af vi­bjˇ­slegum klŠkjum afturhaldsins fˇrnu­u enn sakleysingjanum til a­ bjarga glŠpsamlegum herforingjunum, ■ß rÝsum vi­ enn upp, ■egar ß morgun, ■rßtt fyrir bannfŠringar, ■ˇtt menn brei­i ˙t ■ann misskilning a­ vi­ sÚum a­ falsa stÚttabarßttuna, smŠkka hana og afbaka, ■rßtt fyrir allar hŠttur, k÷llum vi­ enn til hersh÷f­ingjanna og dˇmaranna: ■i­ eru­ b÷­lar og glŠpamenn:" (P.R. 15/7 1899).

Me­an rÚttarh÷ldin stˇ­u Ý Rennes, hrˇpa­i JaurŔs, geislandi af sigurvissu: "Hvernig sem fer, skal rÚttlŠti­ sigra: Stund frelsunar nßlgast fyrir pÝslarvottinn, stund refsingar fyrir glŠpamennina" (P. R. 13/8 1899).

Enn Ý nˇvember Ý fyrra, rÚtt fyrir lagasetninguna um sakaruppgj÷f, gaf hann yfirlřsingu Ý Lille: ]Hva­ mig var­ar, ■ß vildi Úg halda ßfram, Úg vildi ■rauka ■anga­ til eitru­ skepnan neyddist til a­ spřja ˙t ÷llu eitrinu. Jß, ■a­ ver­ur a­ elta uppi alla falsara, alla lygara, b÷­la og svikara, ■a­ ver­ur a­ elta ■ß ˙t ß ystu n÷f sannleikans eins og ˙t ß hnÝfsbrodd, ■anga­til ■eir ney­ast tila­ jßta glŠpi sÝna, smßn glŠpa sinna fyrir ÷llum heiminum". (Les deux MÚthodes, Lille 1900, bls. 5).

Og ■etta var rÚtt hjß JaurŔs. Dreyfus-mßli­ haf­i vaki­ upp ÷ll leynd ÷fl afturhaldsins Ý Frakklandi. Hinn forni fjandi verkalř­sstÚttarinnar, herna­arstefnan, var afhj˙pu­, og n˙ var­ a­ beina ÷llum spjˇtum a­ brjˇsti hennar. ═ fyrsta sinn var komi­ a­ verkalř­sstÚttinni a­ heyja mikla stjˇrnmßlabarßttu. JaurŔs og vinir hans leiddu hana Ý barßttu og hˇfu ■annig nřtt skei­ Ý s÷gu franskra sˇsÝalista. Ůegar ■vÝ tillagan um sakaruppgj÷f var l÷g­ fyrir ■ingi­, voru sˇsÝalistum hŠgra arms skyndilega settir ˙rslitakostir. Ljˇst var a­ rÝkisstjˇrnin, sem ßtti umfram allt a­ lei­a Dreyfus-mßli­ til lykta, Štla­i ekki a­ breg­a upp "skŠru ljˇsi", lei­a "allan sannleikann" Ý ljˇs og svÝnbeygja ■orparana Ý hernum, heldur Štla­i h˙n a­ byrgja ljˇs og sannleika og beygja sig sjßlf fyrir ■orpurunum. Frß sjˇnarmi­i JaurŔs og vina hans voru ■etta svik vi­ ■Šr vonir sern ■eir h÷f­u bundi­ vi­ stjˇrnina. Rß­uneyti­ reyndist ˇnothŠft verkfŠri fyrir stefnu sˇsÝalista og v÷rn 1ř­veldisins, tŠki­ snerist gegn smi­inum. Ef flokksbrot JaurŔs vildi halda trygg­ vi­ afst÷­u sÝna Ý Dreyfusmßlinu og v÷rn lř­veldisins, ■ß var­ ■a­ ■egar a­ beina spjˇtinu Ý a­ra ßtt og reyna me­ ÷llum rß­um a­ hindra l÷gin um sakaruppgj÷f. RÝkisstjˇrnin haf­i loksins sřnt lit, n˙ var­ a­ grÝpa inn Ý spili­.

En ßkv÷r­unin um sakaruppgj÷f var­ ■egar a­ ßkv÷r­un um tilveru rß­uneytisins. Ůar sem ■jˇ­ernissinnar lřstu yfir andst÷­u vi­ sakaruppgj÷fina og stjˇrnin ba­ um traustsyfirlřsingu, ■ß gat au­veldlega myndast meirihluti gegn frumvarpinu, og rß­uneyti­ hef­i ■ß falli­.

JaurŔs og fÚlagar hans ur­u ■vÝ a­ velja, anna­hvort a­ falla frß markmi­i tveggja ßra Dreyfus-barßttu sinnar e­a frß stjˇrn Waldeck-Rousseau, anna­hvort frß "skŠru ljˇsi" e­a rß­uneytinu, anna­hvort a­ sleppa v÷rn lř­veldisins e­a Millerand. Vogin sveifla­ist a­eins fßeinar mÝn˙tur. Waldeck-Millerand reyndust ■yngri ß metunum en Dreyfus, ˙rslitakostir stjˇrnarinnar ßorku­u ■vÝ sem bannfŠringar nß­u ekki fram: JaurŔs og hˇpur hans fˇrnu­u Dreyfus-herfer­ sinni til a­ bjarga rÝkisstjˇrninni og tˇku afst÷­u me­ sakaruppgj÷f.

Teningunum var kasta­. Me­ ■vÝ a­ sam■ykkja sakaruppgj÷fina bygg­i hŠgri armur sˇsÝalista starf sitt ekki lengur ß stjˇrnmßlahagsmunum sjßlfs sÝn, heldur ß ■vÝ a­ halda rÝkisstjˇrninni vi­ v÷ld. AtkvŠ­agrei­slan um sakaruppgj÷fina var Waterloo Dreyfus-herfer­ar JaurŔs; ß einu augnabliki ey­ilag­i hann allt sem hann haf­i afreka­ ß tveimur ßrum.

Eftir a­ barßttua­fer­ JaurŔs haf­i ■annig veri­ svipt pˇlitÝsku megininntaki sÝnu, ■rˇa­ist h˙n ßfram, leikandi lÚtt og hratt.

Til a­ bjarga rÝkisstjˇrninni fˇrnu­u menn fyrst, tregir og andlega timbra­ir, hinu dřrmŠtasta, markmi­i tveggja ßra feiknabarßttu, "÷llum sannleikanum og skŠru ljˇsi". Til ■ess svo a­ rÚttlŠta ■essa fastheldni vi­ rÝkisstjˇrn fullkominna ˇfara ver­ur a­ afneita ˇf÷rum rÝkisstjˇrnarinnar. NŠsta skrefi­ er ■ß a­ rÚttlŠta uppgj÷f hennar.

KŠf­i h˙n Dreyfusmßli­ Ý sta­ ■ess a­ lei­a ■a­ til lykta? En ■a­ var nau­synlegt "til a­ losna vi­ ■essi rÚttarh÷ld, sem n˙ eru or­in tilgangslaus og lei­inleg, til a­ for­ast a­ almenningur ofmettist svo a­ hann myndi brßtt loka eyrunum fyrir sannleikanum". (JaurŔs, Petite RÚpublique, 18/ 12 1900).

Fyrir tveimur ßrum var reyndar "hver tr˙r og hei­arlegur Frakki" hvattur til a­ hrˇpa: ╔g sver a­ Dreyfus er saklaus, a­ hinn saklausi skal endurreistur og glŠpam÷nnunum refsa­". (JaurŔs, P.R., 9/8 1899).

En n˙ vŠri "allur ■essi rÚttarlegi fyrirgangur hlŠgilegur. Hann myndi einungis ■reyta ■jˇ­ina, ßn ■ess a­ upplřsa hana, og ska­a sjßlfan mßlsta­inn, sem vi­ viljum ■jˇna. Raunveruleg afgrei­sla Dreyfusmßlsins" felst n˙ Ý "heildarstarfinu fyrir lř­veldi­" (JaurŔs, Petite RÚpublique, 18/12 1900).

Enn eitt skref, og fyrrum hetjur Dreyfusbarßttunnar vir­ast uppß■rengjandi vofur, sem losna ■arf vi­ sem fyrst.

Zola, hinn "mikli verkama­ur rÚttlŠtisins", "stolt Frakklands og mannkynsins", ma­ur hins ■rumandi "J'accuse;" (Úg ßkŠri), mˇtmŠlir sakaruppgj÷finni, hann vill enn sem fyrr "allan sannleikann og skŠrt ljˇs", hann ßkŠrir enn. HvÝlÝk blinda: SÚr hann ■ß ekki, hrˇpar JaurŔs, a­ n˙ er komi­ "nˇg ljˇs" til a­ upplřsa alla anda? ١tt Zola hafi mistekist a­ rÚttlŠta sig fyrir dˇmstˇlunum getur hann hugga­ sig vi­ ■a­, a­ "dˇmarinn mikli, mannkyni­ allt" tignar hann, og lßti hann okkur svo Ý fri­i me­ sitt eilÝfa "J'accuse:". "Bara ekkert kvabb, engar innantˇmar endurtekningar." (P.R. 14/12 1900). "Heildarstarfi­ fyrir lř­veldi­" er a­alatri­i­.

Hinn hetjudjarfi Picquart, "hei­ur og djßsn franska hersins", hinn "hreini riddari sannleikans og rÚttlŠtisins", vÝsar ■vÝ ß bug sem mˇ­gun, ■egar honum er bo­i­ a­ ganga aftur Ý herinn vi­ sakaruppgj÷fina - hvÝlÝkur hroki. Veitir stjˇrnin honum ekki "fullkomna uppreisn Šru" me­ ■vÝ a­ vilja kve­ja hann aftur Ý herinn? Ůa­ sem Picquart sŠkist eftir er raunar a­ dˇmstˇlarnir kve­i upp˙r um sannleikann, en vinur vor Picqart mß bara ekki gleyma ■vÝ, a­ sannleikurinn er ekki bara hans mßl heldur "alls mannkynsins" og a­ mßl Picquarts er einungis sßralÝtill hluti af mßlefnum mannkynsins Ý heild. "Og Ý eftirsˇkn okkar eftir rÚttlŠti getum vi­ svo sannarlega ekki takmarka­ okkur vi­ einst÷k tilfelli". (GÚrault-Richard, Petite rÚpublique 30/12 1900). "Heildarstarfi­ fyrir lř­veldi­" er a­alatri­i­.

Dreyfus, "■etta dŠmi mannlegrar ■jßningar eins og h˙n getur or­i­ verst", ■essi "lÝkamningur mannkynsins sjßlfs ß tindi ˇgŠfu og ÷rvŠntingar" (JaurŔs Ý P. R., 10/8 1898), Dreyfus verst af ÷rvŠntingarafli gagm gegn sakaruppgj÷finni, sem rŠnir hann hinstu voninni um endurreisn - hvÝlÝkur ˇse­janleiki: Ůjßst b÷­lar hans ekki nˇg ■egar? Esterhazy dragnast "t÷tralegur og soltinn" um g÷tur London, Boisdeffre "var­ a­ flřja" ˙r herforingjarß­inu, Gonse er horfinn af vÝgvellinum og "gengur um ni­urdreginn", de Pellieux "dˇ Ý ˇnß­", Henry "var­ a­ skera sig ß hßls, du Paty de Clam "var leystur frß her■jˇnustu", hva­ vilja menn frekar? Er samviskubit glŠpamannanna ■eim ekki nŠg refsing? Og: geri Dreyfus sig ekki ßnŠg­an me­ ■ennan dˇm ÷rlaganna, heldur ■rßist vi­ a­ heimta a­ mennskir dˇmstˇlar veiti refsingu - ■ß bara ■olinmŠ­i! "EinhverntÝmann fellur refsingin ß ■essa vesalinga". (JaurÚs, P.R., 5/1 1901). EinhverntÝmann! En n˙na ver­ur Dreyfus okkar gˇ­ur a­ skilja a­ til eru mikilvŠgari mßl Ý heiminum en "gagnslaus og ■reytandi mßlaferli" hans (JaurŔs, P.R., 5/1 1901). "Vi­ eigum anna­ og betra a­ vinna ß Dreyfus-mßlinu en ■ennan Šsing og ■essar hefndara­ger­ir". (GÚrault-Richard, P. R., 15/ 12 1900). "Heildarstarfi­ fyrir lř­veldi­" er a­alatri­i­.

NŠsta skref er a­ dŠma gagnrřni ß ■ß stjˇrnarstefnu sem Dreyfus-herfer­inni var fˇrna­ fyrir, sem lÚtt˙­arleik me­ rÝkisstjˇrn "varnar lř­rŠ­isins".

═ b˙­um JaurŔs sjßlfs hefjast smßm saman raddir algß­ra um a­ger­ir stjˇrnarinnar til a­ gera herinn lř­rŠ­islegan" og "lř­veldi­ veraldlegt" hvÝlÝk 1Útt˙­: Hve hŠttulegt a­ vera "kerfisbundi­ og af taugaveiklunarˇ■reyju [eftir ßtjßn mßnu­i! R. L.] a­ sverta fyrstu ßvinninga sameiginlegs erfi­is": "Til hvers a­ draga kjarkinn ˙r ÷reigunum?" (JaurŔs, P.R., 5/1 1901). Segi­ ■i­ a­ stjˇrnarfrumvarpi­ um tr˙arreglurnar sÚ uppgj÷f fyrir kirkjunni? Svolei­is segja bara "f˙skarar og ■eir sem ■ykjast snillingar". ═ rauninni er ■etta "mesta orrusta sem hß­ hefur veri­ milli kirkjunnar og borgaralegs samfÚlags sÝ­an l÷gin voru sett um veraldlega skˇla". (JaurŔs, P. R., 12/1 1901).

Og almennt tala­, fari allt Ý handaskolum hjß stjˇrninni, hva­ eftir anna­, mß ■ß ekki hugga sig vi­ "÷rugga sigra framundan"? (P.R. 5/1). Einst÷k l÷g skipta hvort e­ er ekki mßli, "heildarstarfi­ fyrir lř­veldi­" er a­alatri­i.

Hva­ felst, eftir allar ■essar tilfŠringar Ý "heildarstarfinu fyrir lř­veldi­"? Ekki lengur a­ lei­a Dreyfus-mßli­ til lykta, ekki a­ endurskipuleggja herinn, ekki a­ brjˇta kirkjuna ß bak aftur. Ë­ara en hŠtta er ß a­ stjˇrnin falli er ÷llu fˇrna­, og vi­ hva­a a­ger­ sem er, nŠgir stjˇrninni a­ fara fram ß traustsyfirlřsingu til a­ beygja JaurŔs og fÚlaga hans undir ok sitt. ┴­ur ■urfti varnara­ger­ir rÝkisstjˇrnarinnar til a­ bjarga lř­veldinu, en n˙ ■arf a­ bjarga rÝkisstjˇrninni me­ ■vÝ a­ fˇrna v÷rn 1ř­veldisins. "Heildarstarfi­ fyrir lř­veldi­", ■a­ merkir n˙na a­ safna ÷llum lř­veldis÷flum um ■a­ a­ halda stjˇrn Waldeck-Millerand vi­ stjˇrnv÷linn.

Afsta­a JaurŔs-hˇpsins til stefnu n˙verandi rÝkisstjˇrnar stendur vissulega Ý skarpri andst÷­u vi­ stefnu hans Ý Dreyfus-mßlinu. Hinsvegar er h˙n einungis beint framhald ■eirrar stefnu. Ůa­ er nefnilega sama grundvallarregla um einingu me­ borgaralegum lř­rŠ­issinnum, sem fyrir tveimur ßrum var grundv÷llur skefjalausrar barßttu sˇsÝalista fyrir endanlegri lausn Dreyfus-mßlsins og sem er grundv÷llur stefnu ■eirra n˙. Fyrst borgaralegir 1ř­rŠ­issinnar hlaupast frß verki sÝnu, ■ß fellur JaurŔs-hˇpurinn fyrir sitt leyti frß ■vÝ a­ gera mßli­ upp, frß rŠkilegum endurbˇtum ß hernum og ß sambandi lř­veldisins vi­ kirkjuna.

Ůetta sannar a­ Ý barßttua­fer­ JaurŔs er ekki sjßlfstŠ­, pˇlitÝsk barßtta sˇsÝalistaflokksins hi­ varanlega grundvallaratri­i, og einingin me­ rˇttŠkum hi­ tilfallandi, breytilega, heldur ■vert ß mˇti, bandalag vi­ borgaralega lř­rŠ­issinna er st÷­ugt meginatri­i stefnunnar, og pˇlitÝsk stefna hverju sinni er tilviljanakennd aflei­ing ■ess. Ůegar Ý Dreyfus-mßlinu fˇr flokksbrot JaurŔs yfir markalÝnuna milli borgaralegra afla og ÷reiganna. Ůa­ sem borgaralegir vinir Dreyfusar sˇttust eftir var a­ snÝ­a vankantana af herna­arstefnunni, a­ halda ni­ri spillingu Ý hernum, hreinsa hann. En barßtta sˇsÝalista hlaut a­ beinast a­ rˇtum meinsins, gegn sjßlfum fastahernum. Fyrir RˇttŠka var endurreisn Dreyfus og refsing hinna seku ■ungami­ja ßrˇ­ursins. En sˇsÝalistum gat Dreyfus-mßli­ einungis veri­ tilefni ßrˇ­urs fyrir her varnarsveita. Einungis ■annig hef­i Dreyfus-ˇlgan og a­dßanlegar fˇrnir JaurŔs og fÚlaga hans geta­ or­i­ sˇsÝalismanum a­ ■vÝ geysilega ßrˇ­ursgagni sem tŠkifŠri var til. En fyrir utan einst÷k ummŠli, sem l÷g­ust dj˙pt Ý e­li mßlsins, fˇr ßrˇ­ur sˇsÝalista eftir s÷mu brautum og borgaralegra endursko­unarsinna. Barßtta sˇsÝalista sřndi ˇlÝkt meiri ■olgŠ­i, mßtt og glŠsibrag en borgaralegra afla. En pˇlitÝskt sÚ­ voru ■eir ekki rˇttŠkari hluti hreyfingarinnar og lei­andi, heldur voru ■eir n˙ ■egar me­rei­arsveinar RˇttŠkra og attanÝossar. Me­ inng÷ngu Millerands Ý rß­uneyti RˇttŠkra tˇku ■eir sÚr algerlega st÷­u ß grundvelli borgaralegra bandamanna sinna.

Munurinn ß sˇsÝalÝskri stefnu og borgaralegri er sß, a­ ■ar sem sˇsÝalistar eru andstŠ­ingar alls hins rÝkjandi kerfis, ■ß eru ■eir Ý grundvallaratri­um bundnir vi­ stjˇrnarandst÷­u ß borgaralegu ■ingi. MikilvŠgasta verkefni sˇsÝalista ß ■ingi er a­ upplřsa verkalř­sstÚttina. Og ■a­ leysa ■eir fyrst og fremst af hendi me­ kerfisbundinni gagnrřni ß rÝkjandi stefnu. En ■a­ er svo langt Ý frß a­ stjˇrnarandsta­a Ý grundvallaratri­um ˙tiloki hagnřta, ß■reifanlega ßvinninga, beinar umbŠtur, framfarasˇkn, a­ h˙n er einmitt eina virka lei­in til a­ nß slÝkum hagnřtum ßvinningum, almennt tala­ fyrir sÚrhvern minnihlutaflokk, og ■ˇ gildir ■etta alveg sÚrstaklega fyrir sˇsÝalista.

SˇsÝalistar eiga ekki m÷guleika ß a­ lßta sam■ykkja stefnu sÝna beinlÝnis af ■ingmeirihluta. ŮvÝ eiga ■eir ekki um anna­ a­ velja en a­ ney­a hinn borgaralega meirihluta til tilslakana Ý st÷­ugri barßttu. Me­ gagnrřni stjˇrnarandst÷­u nß ■eir ■essu fram ß ■rjß vegu: Ůeir veita borgaralegum flokkum hŠttulega samkeppni me­ ■vÝ a­ ganga lengst allra Ý kr÷fuger­, og řta ■eim ■annig ßfram me­ ■rřstingi kjˇsendafj÷ldans, einnig me­ ■vÝ a­ afhj˙pa rÝkisstjˇrnina fyrir ■jˇ­inni og orka ■annig ß stjˇrnina me­ almenningsßlitinu, loks dregur gagnrřni ■eirra, innan ■ings og utan, st÷­ugt meiri al■ř­ufj÷lda a­ ■eim, ■annig ver­a ■eir a­ afli, sem rÝkisstjˇrn og borgarastÚtt ver­a a­ taka tillit til.

Ůeir fr÷nsku sˇsÝalistar sem l˙ta forystu JaurŔs hafa loka­ sÚr allar lei­irnar ■rjßr me­ stjˇrnar■ßtt÷ku Millerands. Umfram allt er skefjalaus gagnrřni ß stjˇrnarstefnuna or­in ■eim ˇm÷guleg. Vildu ■eir hř­a hana fyrir veikleika hennar, hßlfvelgju og hugleysi, ■ß fÚllu h÷ggin ß b÷k ■eirra sjßlfra. ŮvÝ hafi starf ■essarar stjˇrnar Ý ■ßgu lř­veldisins fari­ Ý handaskolum, ■ß vaknar ˇ­ar spurningin, hva­a hlutverki sˇsÝalisti ■ß gegni Ý ■essari r╠kisstjˇrn. Til ■ess ■vÝ a­ fletta ekki ofan af vesŠld rß­herradˇms Millerands ney­ast ■eir JaurŔs og fÚlagar til a­ ■egja yfir ÷llu sem gŠti opna­ augu verkalř­sins fyrir ßg÷llum rÝkjandi stefnu. Og frß ■vÝ a­ stjˇrn Waldeck-Millerands var myndu­ hefur reyndar ÷ll gagnrřni ß stjˇrnara­ger­ir horfi­ ˙r mßlgagni hŠgra arms sˇsÝalista, Petite RÚpublique, og sÚrhver tilraun til slÝkrar gagnrřni er tafarlaust barin ni­ur af JaurŔs sem "taugaˇstyrkur", "svartsřni", "řkjur". Fyrstu aflei­ingar rß­herradˇms sˇsÝalista eru ■ß a­ sˇsÝalistar falla frß fremsta verkefni sÝnu almennt, og ■ˇ sÚrstaklega ß ■ingi: pˇlitÝskri upplřsingu og uppeldi al■ř­unnar.

Og jafnvel ■ˇtt fylgismenn Millerands gagnrřni st÷rf stjˇrnarinnar, ■ß hafa ■eir gert slÝka gagnrřni ßhrifalausa. Vi­br÷g­ ■eirra vi­ frumvarpinu um sakaruppgj÷f sřndu, a­ til ■ess a­ geta haldi­ rÝkisstjˇrninni vi­ v÷ld er ■eim engin fˇrn of mikil. Mi­i rÝkisstjˇrnin byssunni ß brjˇst ■eirra me­ ■vÝ a­ bi­ja um traustsyfirlřsingu, ■ß eru ■eir fyrirfram ßkve­nir Ý a­ grei­a henni atkvŠ­i, hvernig sem ß stendur. Og ■ar me­ eru ■eir ofurseldir rÝkisstjˇrninni. Reyndar eru sˇsÝalistar Ý ■ingrŠ­islandi ekki eins frjßlsir ger­a sinna og ß t.d. ■řska ■inginu ■ar sem ■eir geta hvenŠr sem er sřnt skefjalausa andst÷­u sřna me­ ■vÝ a­ grei­a atkvŠ­i vantrausti ß rÝkisstjˇrnina. Af tilliti til hins "illskßrra" ney­ast franskir sˇsÝalistar ■vert ß mˇti oft til a­ bjarga rÝkisstjˇrn frß falli me­ atkvŠ­um sÝnum. En einmitt me­ ■ingrŠ­inu fß sˇsÝalistar hinsvegar hvasst vopn Ý atkvŠ­um sÝnum. Ůeim geta ■eir haldi­ eins og sver­i Demoklesar yfir h÷f­i rÝkisstjˇrnarinnar og auki­ ■annig gagnrřni sinni og kr÷fum ■unga. Me­ rß­herradˇmi Millerands ger­ust JaurŔs og fÚlagar hß­ir rÝkisstjˇrninni og ger­u ■ar me­ rÝkisstjˇrnina ˇhß­a sÚr. Ůegar ■eir fˇrnu­u ■eirri a­fer­ a­ hˇta stjˇrnarkreppu og ney­a rÝkisstjˇrnina ■annig til eftirgjafar, ■ß ger­u ■eir stjˇrnarkreppu a­ Demoklesarsver­i yfir sÚr sjßlfum, me­ hˇtunum um hana getur stjˇrnin ■vinga­ ■ß til eftirgjafar hvenŠr sem er. Slßandi dŠmi um hvernig hˇpur JaurŔs hefur komi­ sÚr sjßlfum fyrir Ý st÷­u hins fj÷tra­a Prˇme■eifs eru vi­rŠ­urnar n˙na um samtakal÷ggj÷f[10]. Raunar tŠtti Viviani, vinur JaurŔs, stjˇrnarfrumvarpi­ Ý sig Ý glŠsilegri ■ingrŠ­u og setti fram gegn ■vÝ raunverulega lausn verkefnisins. JaurŔs lofs÷ng ■essa rŠ­u daginn eftir, hßstemmdum or­um. En jafnframt lag­i hann stjˇrninni or­ Ý munn til a­ hafna ■essari gagnrřni[11]. ┴­ur en umrŠ­urnar hefjast, ß­ur en reynt er a­ bŠta till÷gurnar leggur hann fyrir sˇsÝalista og RˇttŠka a­ tryggja sam■ykkt stjˇrnarfrumvarpsins, hva­ sem ■a­ kosti. Ůannig er b˙i­ a­ ey­ileggja ÷ll pˇlitÝsk ßhrif yfirlřsingar Vivianis. Ínnur aflei­ing rß­herradˇms Millerands er a­ breyta sˇsÝalÝskri gagnrřni vina hans ß ■ingi Ý innantˇmar skrautsřningar, Ý a­ birta "vÝ­an sjˇndeildarhring" sˇsÝalismans, ßn nokkurra ßhrifa ß raunverulega stefnu rÝkisstjˇrnarinnar. A­ sˇsÝalistar reki borgaralega flokka ßfram reynist lÝka draumur einn vi­ ■essar a­stŠ­ur. Til a­ tryggja framhaldslÝf rÝkisstjˇrnarinnar vir­ist fylgism÷nnum Millerands nau­synlegt a­ gŠta sem nßnastrar samheldni vi­ a­ra vinstrihˇpa. En ■ar sem ■eir eru ■ß ekki a­ sŠkjast eftir ßkve­num pˇlitÝskum ßhrifum hverju sinni, heldur eftir trygg­ sameina­ra vinstrihˇpa vi­ rÝkisstjˇrnina, ■ß sjß ■eir sig tilneydda a­ leggja ßherslu ß, ekki ■a­ sem greinir ■ß frß ÷­rum borgaralegum hˇpum, heldur ■vert ß mˇti ■a­ sem ■eim er sameiginlegt. Meginstefna JaurŔs er a­ halda saman almennu "lř­veldis"samsulli vinstriaflanna, og ■vÝ hverfur hˇpur hans sjßlfs algerlega Ý ■vÝ. ═ ■jˇnustu Millerands gegna sˇsÝalÝskir vinir hans n˙ hlutverki borgaralegra rˇttŠklinga. Jß, hinsvegar eru ■a­ RˇttŠkir sem ganga lengst Ý n˙verandi meirihluta lř­veldissinna, sřna af sÚr andst÷­u. En hŠgri sˇsÝalistar eru hi­ hˇfsama, stjˇrnartrygga afl. Ůa­ voru RˇttŠklingarnir d 'Octon og Pelletan, sem kr÷f­ust ■ess ßkaft ß ■ingfundi 7/12 Ý fyrra a­ ■ingrannsˇkn fŠri fram ß hry­juverkum nřlendustjˇrnarinnar, en tveir ■ingmenn ˙r hŠgra armi sˇs╠alista greiddu atkvŠ­i gegn ■vÝ. Ůa­ var RˇttŠklingurinn Vazeille, sem beitti sÚr gegn ■vÝ a­ Dreyfus-mßli­ yr­i kŠft me­ sakaruppgj÷f, en sˇsÝalistar greiddu loks atkvŠ­i gegn Vazeille. Loks var ■a­ sˇsÝalÝski RˇttŠklingurinn Pelletan sem veitti sˇsÝalistum eftirfarandi uppfrŠ­slu Ý DÚpŔche (Toulouse 29/12):

"Ůa­, sem ■arf a­ komast ß hreint, er hvort rÝkisstjˇrn er til ■ess a­ ■jˇna hugmyndum flokksins sem sty­ur hana, e­a til ■ess a­ lei­a flokkinn til a­ svÝkja hugmyndir sÝnar. Ë, mennirnir sem vi­ h÷ldum vi­ stjˇrnv÷linn, dekra ekki vi­ okkur. Fyrir utan tvo e­a ■rjß rß­herra stjˇrna ■eir allir nokkurn veginn einsog stjˇrn MÚline myndi gera. Og ■eir flokkar sem sjßlfra sÝn vegna Šttu a­ vara stjˇrnina vi­ og halda henni upprÚttri, ■eir liggja ß kvi­num fyrir henni. ╔g fyrir mitt leyti er einn ■eirra, sem ßlitu ■a­ prř­ilegt a­ flokkur sameignarsinna [sˇsÝalista - R. L.] skyldi ekki einangra sig me­ a­fer­ kerfisbundinnar andst÷­u, heldur komst einn ■eirra til valda. Jß, mÚr fannst ■etta prř­ileg hugmynd. En til hvers? Til ■ess a­ framsŠkin stefna fßi ■eim mun meiri ■rˇtt og ÷ryggi Ý stjˇrninni, en ekki til ■ess a­ verstu vanrŠkslusyndir stjˇrnarinnar fßi gÝsl, sem nŠgir a­ nefna til a­ lei­a fulltr˙a sˇsÝalista ß villig÷tur. N˙na er Waldeck-Rousseau ekki bandama­ur framsŠknu flokkanna, einsog vi­ sˇttumst eftir, heldur stjˇrnandi samvisku ■eirra. Og mÚr vir­ist hann lei­a ■ß heldur langt af lei­. Honum nŠgir a­ draga grřlu stjˇrnarkreppunnar ˙r vasanum til a­ gera menn hlř­na. GŠti­ a­: stjˇrnmßl landsins missa mikils ef menn okkar og y­ar eru ger­ir a­ nřrri tegund undirtŠkifŠrissinna".

SˇsÝalistar sem reyna a­ telja smßborgaralega lř­rŠ­issinna af andst÷­u, og borgaralegir lř­rŠ­issinnar, sem saka sˇsÝalista um a­ skrÝ­a fyrir rÝkisstjˇrninni og svÝkja hugmyndir sjßlfra sÝn ■a­ er mesta ni­urlŠging sem sˇsÝalisminn hefur nokkurntÝmann or­i­ a­ ■ola og jafnframt lokaaflei­ing rß­herradˇms sˇsÝalista.

Ůannig hefur barßttulei­ JaurŔs, a­ fˇrna andst÷­unni tila­ nß hagnřtum ßrangri, reynst hin allra ˇhagnřtasta.

═ sta­ ■ess a­ auka ßhrif sˇsÝalista ß rÝkisstjˇrnina og hi­ borgaralega ■ing, hefur h˙n gert sˇsÝalista a­ viljalausu verkfŠri rÝkisstjˇrnarinnar og a­ ˇvirkum taglhnřtingi rˇttŠkra smßborgara. ═ sta­ ■ess a­ ÷rva framsŠkna stefnu ß ■ingi, hefur h˙n ˙trřmt eina hreyfiaflinu sem hef­i geta­ orka­ ß ■ing og stjˇrn til ßkve­innar og djarfrar stefnu, en ■a­ afl var stjˇrnarandsta­a sˇsÝalista.

Og ■a­ er ■a­ versta vi­ ■essa barßttulei­. Bj÷rgun lř­veldisins, sem menn vonu­ust eftir af Waldeck-Millerand, var­ erindisleysa. En ■a­ er engin tilviljun, heldur r÷krÚtt aflei­ing vanmßttarins sem einkenndi RˇttŠka ß ■ingi fyrir, og vanmßttarins sem sˇsÝalistar dŠmdu sig til sjßlfir me­ ■vÝ a­ taka ■ßtt Ý rÝkisstjˇrn rˇttŠkra.

ËhlutdrŠgur ma­ur teldi a­ hinar vesŠldarlegu "a­ger­ir" stjˇrnar Waldeck-Rousseau tßkni endalok lř­veldisa­ger­ar hennar. En ■ˇtt JaurŔs geti ekki alveg neita­ ÷llum hennar veikleika, gagnvart ■rřstingi gagnrřnenda Ý eigin r÷­um, ■ß telur hann a­ h˙n sÚ gle­ilegt upphaf mikils skei­s lř­rŠ­islegrar endurreisnar Ý Frakklandi, en grundv÷llur ■ess ver­i traust bandalag sˇsÝalista vi­ smßborgaralega lř­rŠ­issinna.

"Einmitt ■essvegna", skrifar JaurŔs "er svo mikilvŠgt Ý mÝnum augum a­ mynda vinstri meirihluta, hversu ˇframfŠrinn sem hann er, sem traustan grundv÷ll vinstri stjˇrnar, hversu reikul og veik sem h˙n kann a­ vera. Ůetta er a­ vÝsu ˇbur­ugt, enda fˇstur enn. En ■etta ■roskast til ■ess l÷ggjafar- og framkvŠmdavalds, sem mun lei­a samfÚlag okkar til hins Š­sta jafnrÚttis, sem er takmark okkar (P. R., 8/1 1901).

Til ■ess er ■ß stjˇrn Waldeck-Millerands haldi­ vi­ v÷ld, til ■ess er fˇrna­ beinum pˇlitÝskum markmi­um, ■essvegna ■arf a­ halda bandalagi vi­ borgaraleg vinstri÷fl, ■ˇtt ■a­ kosti sjßlfstŠ­a stjˇrnarandst÷­u sˇsÝalista: a­ n˙ gefur vÝ­a sřn yfir ■etta komandi skei­ pˇlitÝskrar samstjˇrnar sˇsÝalÝskra ÷reiga og rˇttŠkra smßborgara. En vi­ ■essar stˇrfenglegu hugarsmÝ­ar hefur JaurŔs sÚst yfir ■a­ a­ smßborgaraleg rˇttŠknin, sem hann vill n˙ lßta sˇsÝalista sty­ja til valda, er l÷ngu hrunin, og ■a­ einmitt vegna barßttua­fer­ar sem ß ÷rlagarÝkan hßtt lÝkist ■eirri sem JaurŔs beitir n˙.

Allt frß byltingunni miklu hefur pˇlitÝskt hlutverk smßborgara Ý Frakklandi byggst ß lř­veldisstefnunni. Svo lengi sem stˇrborgarastÚttin bjˇst um ß bak vi­ konungsveldi­, gßtu smßborgararnir gengi­ fram sem lei­togar lř­sins, ■vÝ andstŠ­an ß milli verkalř­sstÚttar og borgarastÚttar birtist a­ verulegu leyti sem andstŠ­ur milli lř­veldis og konungveldis, og var bur­arßsinn Ý andst÷­u smßborgaranna.

Ůessar a­stŠ­ur breyttust vi­ ■rˇun ■ri­ja lř­veldisins. Ůar sem obbi borgarastÚttarinnar breyttist ˙r fjendum lř­veldisins Ý mßttarstˇlpa ■ess, og meginatri­i stefnu smßborgaranna voru framkvŠmd; lř­veldi, fullveldi ■jˇ­arinnar" Ý formi ■ingrŠ­is, prentfrelsi, fÚlagafrelsi og sko­anafrelsi, ■ß hvarf grundv÷llur stjˇrnmßlahlutverks smßborgara og broddurinn ˙r andst÷­u ■eirra vi­ borgarastÚttina. Fyrir stefnuskrß rˇttŠkra var a­eins eftir minnihßttar skraut borgaralegs lř­veldis: stighŠkkandi skattar, endurbŠtur ß almenningsmenntun, barßtta gegn klerkastÚttinni. En ß me­an pˇlitÝskar andstŠ­ur smßborgara og borgarastÚttar hurfu, ■rˇu­ust fÚlagslegar andstŠ­ur milli borgarastÚttar og verkalř­s. Jafnframt ■vÝ sem smßborgarastÚttin missti kjarnann ˙r stefnuskrß sinni, hvarf henni einnig mikill hluti fylgismannanna. Íreigarnir komu fram sem sÚrstakur flokkur Ý eindreginni andst÷­u vi­ bŠ­i RˇttŠka og hentistefnuflokka, og RˇttŠkir greindust sundur sjßlfir. Hluti ■eirra fann a­ hann ßtti helstu hagsmuni sameiginlega me­ borgarastÚttinni og drˇst a­ henni, en annar hluti ney­ist til a­ taka ß sig sˇsÝalÝskan litblŠ. "Hreinir" rˇttŠkir tßlgu­ust ■annig ni­ur Ý veikan mi­flokk lř­veldishentistefnu. Hann ßtti ■vÝ um tvennt a­ velja til a­ koma ß stjˇrnmßlastefnu sinni, anna­hvort a­ halda sig Ý andst÷­u ß ■ingi og ljß henni ■unga me­ a­ger­um al■ř­unnar utan ■ings, e­a ■ß a­ takmarka sig vi­ bandal÷g ß ■ingi og vonina um a­ komast til valda vi­ hli­ tŠkifŠrissinna­ra borgaranna.

Fyrri kosturinn, a­ vinna fj÷ldafylgi al■ř­u vi­ hli­ sˇsÝalÝska verkalř­sflokksins, var rˇttŠkum ˇm÷gulegt af tveimur ßstŠ­um. Ůa­ var ekki bara a­ ■eir hef­u lÝti­ a­ bjˇ­a verkalř­num. Smßatvinnurekstur er svo fyrirfer­armikill og tilt÷lulega st÷­ugur Ý Frakklandi, a­ fÚlagsleg barßtta ÷reiganna hlaut a­ hrŠ­a smßborgarana meira ■ar en Ý nokkru ÷­ru landi. Fyrst rˇttŠkir hÚldu sig vi­ sÝna rřru stefnu, bundu ■eir sig vi­ ■ingi­ eitt, a­ stjˇrna ■ar me­ tŠkifŠrissinna­ri borgarastÚttinni. Og ■arme­ hˇfst hrun ■eirra.

Vi­ venjulegar a­stŠ­ur lenda rˇttŠkir Ý hlutverki hins ˇvirka, sem er me­sekur tŠkifŠrissinnum Ý "bl÷ndu­um" rÝkisstjˇrnum. Anna­ veifi­ tekst ■eim ■ˇ a­ sřnast ˇmissandi. En ■a­ er Ý hvert sinn sem tŠkifŠrissinnu­ borgarastÚttin hefur or­i­ sÚr verulega til skammar Ý einhverju hneykslinu, og lř­veldi­ er Ý upplausn. Ůß er tŠkifŠri­ komi­ fyrir RˇttŠka a­ draga fram g÷mlu duluna me­ "v÷rn lř­veldisins" og komast a­ stjˇrnvelinum smßtÝma. En ■ß kemur Švinlega ß daginn s˙ sta­reynd sem var ljˇs fyrir, og sem lß­ist bara a­ draga ßlyktanir af, nefnilega a­ rˇttŠkir hafa ekki meirihluta ß ■ingi til a­ framkvŠma sÝnar rˇttŠku umbŠtur. Til a­ stjˇrna, til a­ haldast vi­ stjˇrnv÷linn, ney­ast ■eir ■vÝ til a­ vÝkja frß stefnu sjßlfra sÝn og gera anna­ tveggja: fela a­ger­aleysi­ undir sřndarvirkni e­a reka beina hentistefnu. Hvort heldur sem er, eru ■eir skjˇtt b˙nir a­ sanna ■inginu hve ˇ■arfir ■eir sÚu, en ■jˇ­inni hve ˇßrei­anlegir ■eir eru. ŮvÝ ver­a ■eir Š meir vanmegna taglhnřtingar tŠkifŠrissinna­rar borgarastÚttarinnar. Starfsemi stjˇrnar Waldeck-Rousseau er s÷nn spegilmynd af ■essari stefnu rˇttŠkra. LÝti menn ß "hin sameinu­u vinstri÷fl", sem JaurŔs vill n˙ byggja alla barßttu sˇsÝalista ß, sem pˇlitÝskt samhentan hˇp, er sameinist um hreinsun lř­veldisins og endurbŠtur, ■ß sřnir ■a­ sama ofmati­ og ■egar ■jˇ­ernissinnar voru taldir samhent hreyfing me­ ßkve­na stefnu um konungsdŠmi. Ůvert ß mˇti eru hÚr hin sundurleitustu ÷fl, sem sřna ÷ll litbrig­i frß sˇsÝalisma yfir til afturhalds. Ůeir sem yst eru til hŠgri, framvar­arsveit IsembÚre-hˇpsins, strj˙kast vi­ ermarnar ß var­sveitum MÚlines. Sundru­ innbyr­is gßtu vinstri÷flin a­eins nß­ saman um sameiginlega ■÷rf fyrir rˇ og reglu ß ytra bor­inu. A­ leystu ■essu verkefni - og sakaruppgj÷fin frŠga vir­ist vi­ rÝkjandi a­stŠ­ur sÝgild lausn - ■ß hverfa sameiginlegir hagsmunir Ý bakgrunn, vinstri÷flin renna sundur og rÝkisstjˇrnin til bjargar lř­veldinu svÝfur Ý loftinu. S˙ sta­reynd, a­ stjˇrn MÚlines ßtti upphaflega meirihluta ß ■essu sama ■ingi, sannar a­ n˙verandi meirihluti er tilfallandi. Og kj÷r Deschanels til ■ingforseta nřlega var einungis m÷gulegt vegna svika hluta vinstrimanna vi­ frambjˇ­anda ■eirra sjßlfra, Brissons. Ůetta sřnir a­ sundrung vinstriaflanna hlřtur a­ koma ß daginn fljˇtlega. Af ■essu ßstandi lei­ir r÷krÚtt afst÷­u stjˇrnar Waldeck-Rousseau. Ůar sem h˙n ß ekki m÷guleika ß a­ framkvŠma neinar rˇttŠkar a­ger­ir, ney­ist h˙n til a­ takmarka sig vi­ a­ slŠva andstŠ­ur ■Šr sem skerptust Ý upplausnarßstandinu, og gefst ■vÝ upp hva­ eftir anna­. H˙n fylgir ■vÝ dyggilega hef­um rˇttŠkra me­ ■vÝ a­ taka vi­ rÝkisstjˇrn ßn ■ess a­ hafa forsendur til a­ framkvŠma stefnuskrß sÝna og svÝkur ■annig stefnuskrß sjßlfrar sÝn. RÝkisstjˇrn Waldeck-Millerands er ■vÝ ekki, einsog JaurŔs telur, upphaf nřs tÝmabils, ■egar lř­rŠ­i­ drottnar ß grundvelli bandalags RˇttŠkra og sˇsÝalista. H˙n er einmitt framhald fyrri s÷gu rˇtttŠkra smßborgara, sem eru tilkvaddir, ekki til a­ framkvŠma sÝna eigin lř­rŠ­isstefnu, heldur me­ reglubundnu millibili til a­ hreinsa burt pˇlitÝska skÝtinn eftir tŠkifŠrissinna­a borgarastÚttina. Ůannig tryggja ■eir ßframhaldandi borgaralegt afturhald Ý lř­veldismynd. Hi­ nřja skei­, sem hˇfst me­ rÝkisstjˇrn Waldeck-Rousseau, felst bara Ý ■vÝ a­ sˇsÝalistar eiga n˙ Ý fyrsta sinni hlut Ý ■essari s÷gulegu k÷llun smßborgaralegra lř­rŠ­issinna. I ■eirri blekkingu a­ ■eir sÚu a­ vinna a­ sˇsÝalÝskri stefnu, beita ■eir sÚr Ý rauninni fyrir vagn RˇttŠkra, sem hafa aftur Švinlega beitt sÚr fyrir tŠkifŠrissinnu­u borgarana og jafnframt tali­ sÚr tr˙ um a­ ■eir vŠru a­ framkvŠma lř­rŠ­isstefnu.

Barßttua­fer­ JaurŔs reynist ■vÝ byggja ß sandi. Upprisa smßborgaralegra lř­rŠ­issinna, sem stjˇrnar■ßtttaka Millerands ßtti a­ stu­la a­, og andst÷­u sˇsÝalista ß ■ingi var fˇrna­ fyrir, reynist draugagangur. Ůvert ß mˇti, me­ ■vÝ a­ hlekkja sˇsÝalÝska ÷reigastÚtt vi­ lÝk smßborgaralegrar rˇttŠkni fj÷tra­i JaurŔs eina lifandi afli­ Ý Frakklandi, sem gat vari­ lř­veldi­ og lř­rŠ­i­.

 

IV. FÚlagslegar umbŠtur Millerands

Ínnur ßstŠ­a er fŠr­ fyrir stjˇrnar■ßtt÷ku Millerands, en a­ rß­uneyti Waldeck-Rousseau "bjargi lř­veldinu. En ■a­ er fÚlagsleg umbˇtastarfsemi Millerands.

Raunar er Ý engu landi eins brřn ■÷rf ß ■vÝ og Ý Frakklandi a­ fŠra fÚlagsmßlastefnuna Ý n˙tÝmalegt horf. Fyrstu ˙rslitaskref byltingarinnar 1848 (a­ vinnudagur var almennt l÷gbundinn vi­ ellefu stundir, en tÝu Ý ParÝs, og bann vi­ Marchandage - a­ veita millili­um framkvŠmdir) voru ger­ a­ engu eftir a­ verkalř­urinn var brotinn ß bak aftur. SÝ­an var ekki hafist handa um verkalř­sverndarl÷ggj÷f (fyrren ß mi­jum ßttunda ßratuginum, enda ■ˇtt borgaralegir k÷nnu­ir fÚlagslegra a­stŠ­na hef­u ■egar ß fimmta ßratuginum fundi­ hrŠ­ilegar aflei­ingar af "frumupphle­slu" au­valdsins. Ůß hefjast hinar fur­ulegu fÚlagslegu umbŠtur ■ri­ja lř­veldisins, sem eiga ekki sinn lÝka Ý nokkru landi. ┴rum saman flŠkist hvert lagafrumvarp milli řmislegra undirb˙nings- og rß­gefandi nefnda, er varpa­ frß ne­ri deild til Íldungadeildar, frß Íldungadeild aftur til ne­ri deildar, sam■ykkt hÚr, hafna­ ■ar, sam■ykkt ■ar og loks fellt hÚr. Eftir a­ ■a­ hefur loks veri­ klippt af bß­um, lagfŠrt og breytt, kemur fram klastur sem hlřtur blessun ne­ri deildar og Íldungadeildar, og reynist frß fyrsta lÝfdegi sÝnum vera algert afstyrmi. Ůegar ß ÷­rum degi er ■vÝ fari­ a­ undirb˙a endursko­un laganna, sem eftir annan ßratug til fŠ­ir af sÚr nřjar andvana fÚlagsmßlaumbŠtur, o. s. frv. Fyrstu l÷g lř­veldisins, um vinnuvernd kvenna og barna, 1874, reynast ■egar ˇnothŠf, og eftir margra ßra undirb˙ning sem hˇfst 1883, eru ■au lagfŠr­ me­ l÷gum 1892. En ■au ˙theimta ■egar 1894 nřtt frumvarp Ý Íldungadeild og frekari endursko­un sem stendur allt til ßrsins 1900. Fyrstu l÷g um heilsugŠslu verkalř­sins voru afgreidd, eftir sj÷ ßra endursko­un stjˇrnarfrumvarpsins, ßri­ 1893. Lßgmarkskauptrygging komst ekki ß fyrren 1895. Fyrstu l÷g um almennar slysatryggingar komu 1898 eftir tuttugu ßra undirb˙ning. Loks eru l÷g um elli- og ÷rorkutryggingar, sem hafa veri­ "Ý undirb˙ningi" Ý tuttugu og fimm ßr, tÝu sinnum hefur veri­ lagt fram frumvarp, og enn eru ■au ekki tilb˙in. Fyrir utan endalaust f˙ski­ vi­ umbˇtal÷ggj÷fina og me­fŠtt gagnsleysi hennar er mj÷g ˇfullkomin framkvŠmd hennar einkennandi fyrir Frakkland. Grˇfgert skriffinnskukerfi­ sem gert var til a­ fylgjast me­ framkvŠmd laganna, hÚra­snefndir, hverfanefndir, barnaverndarnefndir, o. s. frv. hefur a­ hluta ekki einu sinni veri­ stofnsett, Ůa­ var ekki fyrr en 1892 a­ verksmi­jueftirliti­ var teki­ undan ge­■ˇttavaldi hÚra­srß­anna og endurskipulagt af rÝkinu. Eftirlitsmennirnir eru hir­ulausir og ˇreyndir, eftirlitsstofnanir ˇnothŠfar, og ■ar vi­ bŠtist ˇdulin vinsemd stjˇrnstofnana og dˇmstˇla Ý gar­ atvinnurekenda. Ennfremur er almenningsßliti­ einstaklega van■rˇa­ Ý fÚlagsmßlum. Ůa­ sřnir ljˇslega hvernig franska borgarastÚttin er Ý ■essu efni, a­ enn■ß ß ßrinu 1888 vildu 171 ■ingmenn leggja alveg ni­ur verksmi­jueftirliti­ sem var Ý reifunum 1874. Og 1891 kom fram tillaga um a­ fela verksmi­jueftirliti­ Ý sveitum - akurgŠslum÷nnum. ═ samanbur­i vi­ ■ß fÚlagsmßlastefnu sem lengi hefur rÝkt Ý Englandi, samanbori­ vi­ hina ■řsku, svissnesku og austurrÝsku, er hi­ kalka­a franska fyrirbŠri einstakt.

Stjˇrn Waldeck-Rousseau haf­i Šrnar ßstŠ­ur tila­ vera framkvŠmdas÷m ß ■essu svi­i. Franskir RˇttŠklingar, sem hafa enn fßrßnlegri fÚlagsmßlastefnu en tŠkifŠrissinnarnir, h÷f­u gert sig ˇm÷gulega Ý augum verkalř­sins me­ framfer­i sÝnu hinga­ til. Ůa­ var ■eim mun brřnna a­ leita eftir stu­ningi ÷reiganna, sem sjßlft kjarnali­ rˇttŠkra - smßborgarar ParÝsar, haf­i reynst afar ˇtraust Ý ÷llu Dreyfusmßlinu og svo aftur Ý kosningum til hÚra­s■inga.

En meginmßli skiptu hinar undarlegu a­stŠ­ur n˙verandi stjˇrnar. Stjˇrn Waldeck-Rousseau ßtti eins og rˇttŠkir fyrirrennarar hennar, lÝf sitt undir stu­ningi sˇsÝalista, og eins og fyrirrennarar hennar, hˇf h˙n starf sitt me­ ■vÝ a­ svÝkja pˇlitÝska stefnu og vonir sˇsÝalista, sem og stjˇrnmßlastefnu sjßlfrar sÝn.

SˇsÝalistar hafa aldrei fyrr ßtt eins miki­ beinlÝnis undir pˇlitÝsku starfi rÝkisstjˇrnarinnar og verkalř­sstÚttin hefur aldrei fylgst me­ henni af jafnvakandi ßhuga og eftir Dreyfus-mßli­. ┴ me­an ■a­ var Ý svi­sljˇsinu gegndi mikill hluti sˇsÝalista mj÷g ßberandi hlutverki Ý dŠgurbarßttu landsins og stjˇrn Waldeck-Rousseau reis beinlÝnis af ■vÝ mßli. Aldrei hefur ■vÝ getuleysi RˇttŠkra sta­i­ Ý svo skarpri andst÷­u vi­ vonir sˇsÝalÝsks verkalř­s eins og undir stjˇrn Waldeck-Rousseau. Eftir almenna spennu og Šsing Dreyfus-ˇlgunnar Ý tv÷ ßr hef­i ßtjßn mßna­a a­ger­arleysi stjˇrnarinnar og sakaruppgj÷fin ■ar ß eftir geta­ ofbo­i­ jafnvel ■rautreyndri ■olinmŠ­i sˇsÝalista. Stjˇrn RˇttŠkra var ■vÝ miklu ÷r­ugra n˙ en ß­ur a­ halda stu­ningi sˇsÝalista. Eitthva­ var­ ˇhjßkvŠmilega a­ bjˇ­a verkalř­num fyrirfram Ý sta­inn fyrir vonbrig­i hans. Og af sjßlfu sÚr leiddi a­ ■a­ hlutu a­ ver­a fÚlagslegar umbŠtur. L÷g sem vŠru vinsamleg verkalř­num voru eina lei­ stjˇrnarinnar til a­ fß sˇsÝalista til a­ umbera pˇlitÝska sneypuf÷r hennar. VŠru ekki umbŠturnar til a­ blinda verkalř­sstÚttina og halda sˇsÝalistum Ý bi­, ■ß hef­i ekki einu sinni dßlei­sla JaurŔs geta­ komi­ li­sm÷nnum hans til a­ tr˙a ß "lř­veldisv÷rn" stjˇrnarinnar. Einungis l÷g og tilskipanir um fÚlagslegar umbŠtur gßtu rugla­ pˇlitÝska dˇmgreind sˇsÝalista svo a­ ■eir sŠju sÝ­ar "miki­ starf Ý ■ßgu lř­veldisins" ■ar sem jafnvel borgaralegir lř­rŠ­issinnar sjß einungis svik og smßn. Sakaruppgj÷f og frumvarp um tr˙arreglur var ekki ■orandi a­ leggja fram fyrr en eftir lagafrumvarp um lengd vinnudags og frumvarp um aukinn verkfallsrÚtt. FÚlagslegar umbŠtur Millerands leystu stjˇrn Waldeck-Rousseau undan refsingu fyrir hina pˇlitÝsku uppgj÷f. Verkalř­svinsemd stjˇrnarinnar var ver­i­ sem h˙n galt fyrir a­ gera hluta verkalř­sstÚttarinnar me­sekan um ■essa uppgj÷f.

M÷nnum sÚst ■vÝ yfir innra samhengi alls stjˇrnmßlaßstandsins ■egar ■eir halda ■vÝ fram a­ rß­herra sˇsÝalista sÚ einasti upphafsma­ur fÚlagsmßlastarfs rÝkisstjˇrnar rˇttŠkra, sem annars vŠri ˇhugsandi. Ůvert ß mˇti, jafnvel ■ˇtt andi ■essa starfs, e­li ■ess og umfang sÚ sett ß reikning ■essa sÚrstaka rß­herra ■ß er starfsemin sjßlf grundv÷llur stjˇrnar Waldeck-Rousseau, tryggir ■ingstyrk hennar, ˙r ■vÝ h˙n hefur varpa­ alveg fyrir rˇ­a pˇlitÝskum verkefnum sÝnum.

Vi­ fyrstu sřn vir­ist ofanskrß­ barßttulei­ stjˇrnar RˇttŠkra standa ß haus. Fˇrna­i h˙n efnahagslegum hagsmunum afturhaldsins til a­ geta hlÝft pˇlitÝskum hagsmunum ■ess ? Vill h˙n draga fram fÚlagslegar andstŠ­ur borgarastÚttar og ÷reiga til a­ brei­a yfir pˇlitÝskar andstŠ­ur innan borgarastÚttarinnar? Skyssan Ý ■essari barßttulei­ er a­eins ß yfirbor­inu. Vi­ nßnari rannsˇkn ß fÚlagslegum umbˇtum Millerands kemur Ý ljˇs a­ ■Šr eru ekki afneitun pˇlitÝskra a­ger­a stjˇrnarinnar, ■egar allt kemur til alls, heldur beint framhald ■eirra.

Ůa­ einkennir allar helstu umbŠtur Millerands Ý fÚlagsmßlum, a­ ■Šr hafa Ý senn vaki­ yfirgengilegan f÷gnu­ og eindregna andst÷­u. ═ Frakklandi og utan hafa hinir sundurleitustu dˇmar veri­ felldir um ■Šr. Annarsvegar hafa ■Šr veri­ taldar beinlÝnis sˇsÝalÝskar a­ger­ir, fyrirbo­ar ■ess a­ verkalř­sstÚttin taki v÷ldin, ßfangar nřrrar fÚlagsmßlastefnu. En hinsvegar tŠta menn ■Šr ni­ur sem svik vi­ verkalř­sstÚttina, a. m. k. sem algerlega misheppna­ar tilraunir til fÚlagslegra umbˇta. ┴stŠ­a ■essa er einf÷ld. H˙n liggur ekki Ý ■vÝ a­ menn hafi svo ˇlÝka afst÷­u til ■ess a­ sˇsÝalisti sÚ rß­herra, eins og vir­ast mŠtti ß yfirbor­inu, heldur Ý hinu, hve einkennilegar sjßlfar a­ger­ir Millerands eru. ŮvÝ ■Šr einkennast allar af innri tvÝrŠ­ni, mˇts÷gnum. ١ gildir ■etta alveg sÚrstaklega um ■Šr ■rjßr a­ger­ir, sem eru kjarninn Ý verki Millerands og ßhugi almennings beinist alveg sÚrstaklega a­: l÷gin um lengd vinnudagsins, frumvarp um verkalř­sfÚl÷g og hugmyndin um verkfallsskyldu.

Frakkland sem Ý fÚlagsmßlum stendur Englandi a­ baki, Ůřskalandi, ÷llum au­valdsheiminum, Frakkland fŠr n˙ allt Ý einu almennan ellefu stunda vinnudag Ý fj÷l■Šttum fyrirtŠkjum, og innan fßrra ßra ß a­ koma ß tÝu stunda vinnudegi. ═ einu st÷kki er land Manchesterßstands Ý fÚlagsmßlum komi­ Ý fararbrodd framfara, franska verkalř­sstÚttin, sem var Ískubuska Ý gŠr, stendur skyndilega frammi fyrir okkur sem stolt prinsessa. Augljˇslega getur einungis rß­herra sˇsÝalista galdra­ fram ■vÝlÝk undur. En einsog fÚlagi JaurŔs sag­i svo heimspekilega eftir sakaruppgj÷fina, ˇflekka­ur sigur er ekki til Ý s÷gunni. Ůa­ sem flekkar ■essi tÝmamˇtal÷g Millerands er a­ tÝu stunda vinnudagur ß ekki a­ komast ß fyrr en fjˇrum ßrum eftira­ hann er bo­a­ur (1. april 1904). ┴ fjˇrum ßrum rennur miki­ vatn ni­ur hina gruggugu Signu, og m÷rg fr÷nsk rß­uneyti falla Ý Lethe[12]. Hafi l÷ggj÷f um vinnuvernd Ý Frakklandi hinga­ til einkum veri­ til skrauts Ý L÷gbirtingabla­inu, ■ß stafa­i ■a­ af sameina­ri andst÷­u atvinnurekenda, stjˇrnstofnana og dˇmstˇla. H÷rmulega ˇlÝkt "fl÷gri, sÝbreytileika", dŠgurflugulÝfi rß­uneytanna eru ■essi andst÷­u÷fl Ý Frakklandi fastur, ˇbifanlegur m˙r. L÷g, sem eru ofurseld barßttu ˇ■ekktra, ˇkominna rÝkisstjˇrna vi­ ■ennan vegg fÚlagslegs afturhalds, eru sannarlega vÝxill ß framtÝ­arbankann.

En svartsřni ß seinni framkvŠmd er ekki eini skugginn sem fellur ß ■essi bj÷rtu l÷g Millerands. Stytting vinnutÝma fullor­inna ni­ur Ý ellefu stundir n˙na og tÝu sÝ­ar, er keypt fyrir ■ß fˇrn a­ um sinn lengist vinnutÝmi barna um eina klukkustund.

Satt er ■a­, a­ tÝustunda vinnudagur barna, sem komi­ var ß 1892, var jafnlÝtt haldinn Ý raun, sem ÷nnur l÷g um vernd verkalř­s. Franskir atvinnurekendur voru ˙tundir sig einsog enskir stÚttabrŠ­ur ■eirra ß fimmta ßratuginum og sv÷ru­u me­ ■vÝ a­ innlei­a flˇki­ vaktakerfi, ■ar sem vinnandi hendur voru, me­ or­um Marx, stokka­ar einsog spil, og nŠr ˇm÷gulegt a­ fylgjast me­ framkvŠmd laganna. Ůegar ■vÝ l÷gleyf­ur vinnudagur barna var lengdur um klukkustund, ■ß var ■a­ Ýmyndu­ fˇrn, einsog "raunsŠir stjˇrnmßlamenn" fullvissa fˇlk um. HvÝldarstund barna, sem a­eins er til ß pappÝrnum mßtti me­ hugarrˇ fˇrna fyrir styttingu ß l÷gleyf­um vinnutÝma fullor­inna og j÷fnun ß vinnutÝma ■eirra og barna, en einungis h˙n gerir m÷gulegt a­ ■vÝ er Millerand fullyr­ir a­ fylgjast me­ framkvŠmd laganna um lengd vinnutÝma. ═ rauninni sřnir sam■ykkt einmitt ■essa lagaßkvŠ­is ■vÝlÝkt f˙sk Ý fÚlagsmßlum a­ jafnvel fr÷nsk l÷ggj÷f hefur aldrei komist ß ■etta stig ß­ur.

SÚrst÷k vernd barna og unglinga Ý verksmi­juvinnu, a­ hafa vinnutÝma ■eirra styttri en fullor­inna, er frumatri­i laga um vernd verkalř­sins Ý ÷llum au­valdsl÷ndum. Ůetta er grundvallaratri­i allrar fÚlagsmßlastefnu, hversu frumstŠ­ og borgaraleg sem h˙n kann a­ vera. Ůetta er frumkrafa heilbrig­rar skynsemi, bein aflei­ing e­lilegs aldursmunar og loks er ■etta ÷ruggasta lei­in til a­ takmarka t÷lu barna Ý verksmi­jum. Ůegar l÷g Millerands lengja vinnutÝma barna a­ sinni um klukkutÝma, eru ■au ekki fyrst og fremst a­ fˇrna raunverulegri hvÝldarstund ■eirra, ekki formlegu lagaßkvŠ­i, heldur ■vÝ sem er ˇendanlega mikilvŠgara: sjßlfri reglunni um sÚrstaka barnavernd.

Ůa­ ■arf hina grˇfu nau­hyggju "raunsŠrra stjˇrnmßlamanna" hrossakaupanna til a­ ßlÝta a­ lenging vinnutÝma barna um sinn bŠtist upp vi­ fljˇtlega lŠkkun ni­ur Ý fyrra algert hßmark, tÝu stundir. Frß fÚlagslegu sjˇnarmi­i er vinnutÝmi barna afstŠ­ur, og e­lilega breytilegur eftir vinnutÝma fullor­inna. A­ gera vinnutÝma barna og unglinga jafnan fullor­inna er ■vÝ ˇskapna­ur Ý fÚlagsmßlum. Ůa­ er ekki fyrirsjßanlegt Ý Frakklandi fremur en annars sta­ar a­ l÷gleyf­ur vinnutÝmi fullor­inna fari ni­ur fyrir tÝu tÝma. ═ ■essari nřjung felst ■vÝ Ý rauninni ekkert anna­ en a­ dŠma 12 til 16 ßra ÷reigab÷rn til tÝu tÝma nau­ungarvinnu fyrir au­valdsar­rßn ßratugum saman.

En fˇrnarl÷mbin eru ekki einungis b÷rn, heldur einnig fullor­nir. Me­ nokkurnveginn virku eftirliti er sÚrst÷k vinnuvernd barna engin hindrun fyrir framkvŠmd lagaßkvŠ­a um vinnutÝma. Ůessi ßkvŠ­i eru framkvŠmd Ý ÷llum l÷ndum, enda ■ˇtt b÷rn hafi hvarvetna styttri vinnutÝma. Hvergi nema Ý franska ■inginu gat rß­herra haldi­ hinu gagnstŠ­a fram, ßn ■ess a­ vekja almennan hŠ­nishlßtur. SÚrst÷k barnavernd er ■ar a­ auki afar mikilvŠg fullor­num til verndar. ŮvÝ saga allra i­na­arlanda, sÚrstaklega Englands, sřnir a­ stytting barnavinnu lei­ir sjßlfkrafa til takm÷rkunar ß vinnu fullor­inna. Aukin barnavernd er hreyfiafl ■rˇunar og framfara Ý vinnuvernd almennt.

Ůegar ■vÝ Millerand hlekkjar saman vinnutÝma barna og fullor­inna og afmßir ÷ll e­lileg skil innan verkalř­sins me­ einu flottu pennastriki skriffinnsins, ■ß er hann ekki a­eins a­ fŠra franska l÷ggj÷f urn vinnuvernd aftur fyrir ßstand allra annarra landa Ý fÚlagsmßlum, heldur hefur hann fryst hana ß upphafsstigi ■rˇunarinnar. Hvort sem almennt hßmark vinnudags ver­ur nota­ og hvernig, ■ß er ■a­ n˙ regla fyrir franskan i­na­, a­ allir hˇpar verkalř­sins hafi sama vinnutÝma. ┴Štla­ur tÝu tÝma vinnudagur fullor­inna er hi­ ˇvissa vi­ endurbŠtur ■essar, breytilegt eftir stefnu rÝkisstjˇrnar og stofnana hennar hverju sinni. Grundvallaratri­i endurbˇtanna, hi­ varanlega, ■a­ er a­ vinnutÝmi barna ver­i jafnlangur og fullor­inna[13].

Ůessi fyrsta mikilvŠga a­ger­ Millerands sřnir ■vÝ tvÝe­li endurbˇta hans Ý sÚrst÷ku ljˇsi: ┴vinningar verkalř­sins af ■eim eru hŠpnir, blekking. En fˇrnirnar sem ■Šr leggja ß verkalř­inn eru ˇtvÝrŠ­ar og ß■reifanlegar.

Og s÷m ver­ur raunin af ÷­ru mikilvŠgu frumvarpi Millerands, um verkalř­sfÚl÷gin.

SamtakarÚttur sß sem verkamenn fengu 1884 hefur framß ■ennan dag veri­ ßn l÷gverndar. Skipulag­ir verkamenn eru ofurseldir ge­■ˇtta atvinnurekenda og tilneyddir a­ verja frumrÚttindi sin Ý ÷rvŠntingarbarßttu. Mestu verkf÷ll 1 Frakklandi, Ý Nor­urhÚra­inu 1885, Ý Carmaux, verkfall strŠtisvagnastarfsmanna Ý ParÝs og n˙ nřveri­ Ý Creusot, hˇfust vegna a­ger­a gegn verkam÷nnum.

Frumvarp Millerands skapar ■essum samtakarÚtti lagalegan grundv÷ll. Ver­i verkama­ur fyrir a­ger­um vegna ■ess a­ hann er Ý verkalř­sfÚlagi, fŠr hann n˙ rÚtt til a­ kŠra atvinnurekandann og krefjast ska­abˇta. Beiti atvinnurekandi ˇgnunum e­a ofbeldi, var­ar ■a­ n˙ vi­ refsirÚtt. En ekki nˇg me­ ■a­. L÷gin eiga ■ar a­ auki a­ veita verkalř­sfÚl÷gum og sambandi ■eirra fullan rÚtt l÷gformlegs a­ilja, ■. e. ■au fß n˙ ˇtakmarka­an rÚtt til eigna- og vi­skiptalegrar ßbyrg­ar.

Vi­ fyrstu sřn eru hÚr aftur djarfar umbŠtur Ý fÚlagsmßlum, sem nß langt fram yfir ■a­ sem gerist Ý ÷­rum l÷ndum. En einnig Ý ■essu dřrlega blˇmi leynist ormur.

A­ einkarÚtti gßtu verkamenn nefnilega ■egar kŠrt ofsˇknir atvinnurekenda einfaldlega samkvŠmt almennum borgaralegum l÷gum (1780. og 1382. grein). En Ý ljˇsi ■ess a­ verkamenn gßtu ekki sta­i­ Ý kostna­ars÷mum mßlaferlum, sem og ■ess hve erfitt var a­ sanna ■a­ fyrir rÚtti a­ atvinnurekandi hef­i Štla­ sÚr a­ beita verkamenn gagna­ger­um, og vegna ■ess loks a­ sektirnar skiptu atvinnurekendur engu mßli, Ý ljˇsi alls ■essa reyndist ■essi trygging samkvŠmt einkarÚtti algerlega ßhrifalaus. Ůa­ sem ■urfti, var a­ veita verkfallsrÚttinum, sem er a­ opinberum rÚtti, samsvarandi ßbyrg­ a­ refsirÚtti. Og ne­rideild haf­i lÝka ■rÝvegis sam■ykkt l÷g um ■a­ (1890, 1892 og 1895), en ■au str÷ndu­u jafnan ß andst÷­u Íldungadeildar. ═ sta­ ■ess a­ knřja fram vilja verkalř­sins Ý Íldungadeild, beygir Millerand sig fyrir henni. Me­ ■vÝ a­ innlei­a einkarÚttarkŠru sem tryggingu samtakarÚttarins bř­ur hann verkalř­num, Ý mynd nřs rÚttar÷ryggis, einungis gamla ÷ryggisleysi­ gegn yfirgangi atvinnurekenda.

Jafnmikil blekking er hin gj÷fin: ˇtakmarka­ur rÚttur til fasteigna og vi­skiptareksturs. Fyrir ßttu verkalř­slei­togar rÚtt til a­ fara me­ bŠ­i fasteignir og lausafjßrmuni Ý ■essu hlutverki sÝnu. Einnig gßtu ■eir stofna­ samvinnufÚl÷g framlei­enda og neytenda, reyndar ˇhß­ verkalř­sfÚl÷gum. Raunar hefur u.■.b. fjˇr­ungur franskra samvinnufÚlaga sprotti­ upp ˙r verkalř­sfÚl÷gunum. ═ fyrirhugu­um endurbˇtum felst einungis ■a­ a­ verkalř­sfÚl÷gin sjßlf fß n˙ rÚtt tila­ stofna samvinnufÚl÷g. En Ý ljˇsi reynslunnar hinga­ til og sambands ■essara tveggja samtaka hlřtur a­ teljast mj÷g vafasamur velgerningur a­ samtvinna ■au svona beint. ┴n ■ess a­ samsvara raunverulegum ■÷rfum verkalř­sfÚlaga e­a samvinnufÚlaga eru ■essar ߊtlu­u nřjungar Ý mesta lagi til ■ess fallnar a­ ver­a sÝfelld uppspretta ßrekstra og sundrungar ■eirra[14].

═myndu­um ßvinningi samsvarar hÚr hinsvegar mj÷g raunverulegur og ˇtvÝrŠ­ur missir. Jafnframt ■vÝ a­ veita verkam÷nnum rÚtt ß a­ kŠra a­ger­ir atvinnurekenda gegn sÚr, veitir ■a­ atvinnurekendum lÝka rÚtt ß a­ kŠra verkamenn fyrir a­ st÷­va fyrirtŠki ■eirra. En ekki nˇg me­ ■a­. Frumvarpi­ lŠtur standa Ý fullu gildi hin h÷tu­u ßkvŠ­i refsilaga gegn "sker­ingu ß vinnufrelsi". Ennfremur skapar ■a­ sÚrstaka refsirÚttarvernd fyrir atvinnurekendur og "vinnuf˙sa" menn ■eirra gegn "ˇgnunum e­a ofbeldi verkfallsmanna. Ůegar ßri­ 1884 voru ßkvŠ­i gegn verkfallsm÷nnum afnumin, 1890 l÷g­u afturhaldsmenn fram till÷gu ■essa efnis Ý ■inginu og n˙ ß h˙n a­ ver­a a­ veruleika. Ëvart breytast allar ■essar umbŠtur frß ■vÝ a­ vera s˙ ˙tvÝkkun og trygging verkfallsrÚttar, sem haldi­ var fram, Ý ■a­ a­ ver­a takm÷rkun verkfallsrÚttar.

Loks er ■a­ frumvarp sem mesta athygli vakti, um a­ vinnudeilur ver­i a­ leggja fyrir fÚlagsdˇm, og frumvarp um verkfallsskyldu. Hafi nokkur enn efast um sˇsÝalÝskt tÝmamˇtae­li fyrri umbˇta Millerands, hljˇta honum n˙ a­ opnast augun vi­ ■etta frumvarp. ŮvÝ hafi hinar a­ger­irnar fari­ eftir kunnum lei­um laga um verkalř­smßl um vÝ­a ver÷ld, ■ß koma ■essar me­ algerlega nřja reglu,verkfallsskyldu. Greinilega geta umbŠtur ˇm÷gulega gengi­ lengra en ■etta. St÷kki­ frß "tugth˙sfrumvarpinu"[15] yfir Ý verkfallsfrumvarp Millerands er svo feiknalegt, a­ vi­ ■a­ birtist heill tindur framtÝ­arrÝkisins. Og hafi fyrrnefnda frumvarpi­ veri­ hnÝfur a­ barka verkalř­sins, ■ß er ■etta vopn sem gerir ˙t af vi­ efnahagslegt alrŠ­i au­valdsins. "Atvinnurekendur hŠtta a­ vera h˙srß­endur hjß sjßlfum sÚr" ■a­ sßu lÝka nokkur flokksbl÷­ okkar samstundis.

Vi­ svolÝti­ nßnari sko­un frumvarpsins koma reyndar upp alvarlegar efasemdir. FramkvŠmd laganna er einungis trygg­ Ý rÝkisfyrirtŠkjum, Ý einkafyrirtŠkjum er h˙n Švinlega hß­ mati atvinnurekenda. Hinu banvŠna vopni gegn au­magninu er semsÚ stungi­ inn Ý skßp au­herrans. Ennfremur ß minnihluti verkamanna a­ beygja sig fyrir meirihlutaßkv÷r­un verkamanna um verkfall, samkvŠmt skřrum ßkvŠ­um laganna, en Ý ■eim eru ekki nefnd nein vi­url÷g vi­ ■vÝ a­ hann geri ■a­ ekki, heldur vinni ßfram. Hinn skarpi hnÝfur, sem atvinnurekendum var fenginn til a­ fremja sjßlfsmor­ me­, hefur eiginlega ekkert bla­, ■egar nßnar er a­ gß­. Hafi loks samningar reynst ßrangurslausir, hafa verkamenn reyndar rÚtt til a­ bo­a verkfall me­ meirihlutaßkv÷r­un. En atvinnurekendur geta ■ß eftir sem ß­ur, ßn nokkurra undanfarandi helgisi­a samninga, reki­ hva­a verkamann sem er, e­a alla Ý senn til andskotans og rß­i­ a­ra Ý mi­ju verkfalli e­a eftir verkfall. Ůegar allt kemur til alls, vantar ekki bara bla­i­ ß hinn hŠttulega hnÝf, heldur lÝka skafti­.

En einsog a­rar umbŠtur Millerands veita ■essar verkalř­num ekki bara blekkingar me­ annarri hendi, me­ hinni taka ■Šr frß honum efnismikinn veruleika.

SamkvŠmt ßkvŠ­um frumvarpsins er ßkv÷r­un um verkfall hverju sinni, og ■ß einnig um kr÷fuger­, einungis Ý h÷ndum verkamanna eins fyrirtŠkis e­a vinnusta­ar. Vi­semjandi atvinnurekanda er ■vÝ ekki verkalř­sfÚlag, heldur verkamenn ß ßkve­num vinnusta­. En ■annig ver­ur ˙tiloka­ a­ verkalř­sfÚlag hefji einstaka verkamannahˇpa upp me­ ■vÝ a­ ˙tbrei­a ■ann ßrangur og kr÷fuger­ sem lengst nŠr. Einnig ˙tilokar ■etta almennt verkfall ß tilteknu starfssvi­i og ˙t fyrir takm÷rk ■ess, sÚrstaklega pˇlitÝsk verkf÷ll og sam˙­arverkf÷ll, sem hafa veri­ svo algeng Ý Frakklandi[16]. Me­ ■vÝ a­ gera vinnusta­ en ekki verkalř­sfÚlag a­ a­ilja Ý kjarabarßttunni, er barßttan svipt ■eirri sto­ sem felst Ý samst÷­u innan starfsgreinarinnar og alls verkalř­sins, sem og afli til framsˇknar ■ar sem er stjˇrn verkalř­sfÚlagsins ß einstakri barßttu hÚr og ■ar.

Eins og l÷gin um vinnutÝma gengu gegn e­lilegri ■rˇun vinnuverndar, ■annig gengur frumvarpi­ um verkf÷ll ■vert gegn e­lilegri ■rˇun verkalř­sfÚlaga. Einsog hi­ fyrrnefnda lag­i a­ j÷fnu verndar■urfi hˇpa verkalř­s me­ skriffinnslegu pennastriki, ■annig setur ■etta sÝ­arnefnda tilb˙nar markalÝnur ■vert ß e­lilega skipulagningu verkalř­sins Ý efnahagslÝfinu. ËheillavŠnleg ßhrif ■essa ß ■rˇun verkalř­sfÚlaganna rÚ­u lÝka ˙rslitum um ˙rskur­ dˇmbŠrustu manna verkalř­sforystunnar. ═ Frakklandi, Ůřskalandi og Austurriki hafa ■eir Ý flestum ■ekktum tilvikum hafna­ frumvarpi Millerands Ý grundvallaratri­um[17].

En anna­ ˙rslitaatri­i er a­ mÝnu viti bindandi vald fÚlagsdˇms. SamkvŠmt frumvarpinu ver­ur a­ leita til hans og ■ar vir­ist sß m÷guleiki ˙tiloka­ur a­ fÚlagsdˇmur ver­i ekki sammßla. Ennfremur er ˙rskur­ur hans greinilega ekki hß­ur sam■ykki verkfallsmanna, heldur er l÷glega bindandi ßn frekari umsvifa. SÚ hÚr ekki bara um a­ kenna ˇljˇsu or­alagi frumvarpsins, ■ß ver­ur einfaldlega ˇskiljanlegt, hva­a hlutverki verkf÷ll eiga a­ gegna. Verkamenn hafa greinilega enga m÷guleika ß a­ hafna ˙rskur­inum, halda ßfram verkfalli og ney­a atvinnurekendur ■annig til a­ gefa eftir, e­a til a­ hafa ˇbeint ßhrif ß ˙rskur­ fÚlagsdˇms sÚr Ý vil me­ verkfalli. ┌rskur­ur fÚlagsdˇms ver­ur ■vÝ ekki n˙ eins og hinga­ til, ■egar hann var vi­urkenndur af frjßlsum vilja, mŠlikvar­i ß styrk beggja a­ilja, sem ■eir h÷f­u sřnt Ý barßttu. Gangur verkfallsins, hvort menn geta sta­i­ Ý ■vÝ lengur e­a skemur, hefur alls engin ßhrif ß ˙rskur­ fÚlagsdˇms, ■vÝ hann er endanlega bindandi.

Hva­a hlutverk hafa ■ß verkf÷ll samkvŠmt frumvarpi Millerands? Bara ■ann a­ gefa fÚlagsdˇmi merki um a­ hefja st÷rf og sß ßrangur nŠ­ist alveg eins me­ ■vÝ t.d. a­ reka fßna ˙tum glugga ß vinnusta­.

N˙ fyrst, Ý ljˇsi bindandi ˙rskur­ar dˇms, sÚst tÝmamˇtavelgerningur skylduverkfallsins Ý sinni fullu dřr­: Verkamenn fß vernd gegn verkfallsbrjˇtum, en jafnframt eru verkf÷ll svipt ÷llum tilgangi. ═ ■essu ljˇsi fß lÝka sÚrstŠtt gildi hin nßkvŠmu og flˇknu fyrirmŠli um hvernig eigi a­ grei­a atkvŠ­i fyrir verkfall, me­an ß ■vÝ stendur og eftir ■a­, um hvernig verkamenn eigi a­ haga sÚr fyrir verkfall, me­an ß ■vÝ stendur, o. s. frv. Ůa­ eina, sem hefur raunverulegt inntak Ý ■essum kÝnversku helgisi­um ■egar allt kemur til alls, eru hinar str÷ngu var˙­arrß­stafanir gegn ■vÝ a­ "utana­komandi persˇnur hafi ßhrif" ß verkfallsmenn. Ůar sem framßmenn sˇsÝalÝsta stjˇrna yfirleitt meirihßttar verkf÷llum Ý Frakklandi, sÚrstaklega ■ˇ ■ingmenn sˇsÝalista, ■ß ■ř­a ■essar var˙­arrß­stafanir frumvarpsins ekkert anna­ en a­ sˇsÝalÝskum "Šsingam÷nnum og ˇrˇaseggjum" skuli bola­ burt af vÝgvelli efnahagslÝfsins.

═ frumvarpi Millerands eru verkf÷ll lÝka a­eins innantˇmt form, sem eins og segir hreint ˙t Ý greinarger­ rß­herrans, er haldi­ vi­ Ý bili, einungis af vir­ingu fyrir verkalř­sstÚttinni ef svo mŠtti segja og af tilliti til hleypidˇma hennar. Frumvarpi­ gengur allt Ý ■ß ßtt a­ afnema verkf÷ll endanlega, en ■a­ hefur ■egar or­i­ Ý Nřja-Sjßlandi, skipan mßla ■ar er fyrirmynd frumvarps Millerands.

UmbŠturnar nřju fela ■vÝ Ý sÚr a­ rj˙fa einingu ÷reiganna Ý kjarabarßttu, bŠ­i innan starfsgreina og sem stÚttar og sundra ■eim Ý vinnusta­aeiningar. En einnig stefna ■Šr a­ ■vÝ a­ ˙trřma kjarabarßttu, jafnvel ■essara vinnusta­aeininga. Hlutverk verkalř­sfÚlaga ver­ur eiginlega a­eins a­ kjˇsa til verkalř­smßlarß­a, eina hlutverk verkfalla a­ kve­ja ■au til kjara˙rskur­ar, og ÷ll hin efnahagslega stÚttabarßtta fer a­ dˇmsk÷pum Ý einkarÚtti.

Og eftir a­ Millerand hefur skori­ sundur lÝftaug verkalř­sfÚlaganna me­ frumvarpi sÝnu, prÚdikar hann verkam÷nnum mŠlskur Ý greinarger­ hve nau­synlegt sÚ a­ skipulaggja sig Ý verkalř­sfÚl÷g.

Ůegar nßnar er a­ gß­ reynast mikilvŠgustu umbŠtur Millerands vesŠllegt stagl. En ■a­ er ekki af ■vÝ a­ rß­herra sˇsÝalista vilji illa. Ůvert ß mˇti sřnir atorkan og andlitssvitinn sem fylgir hinum flˇknu ߊtlunum af skrifbor­i rß­herrans ˇtvÝrŠtt ßkafa hins besta vilja. Best birtist hann ß ■vÝ svi­i starfssemi Millerands ■ar sem vi­skiptarß­herrann er ekki beinlÝnis bundinn l÷ggj÷f ■ingsins, ■a­ er Ý tilskipunum hans, svo sem a­ koma ß ßtta stunda vinnudegi pˇstmanna. Gallarnir ß lagasetningu rß­herrans og ߊtlunum eru samt engin tilviljun, heldur ganga einsog rau­ur ■rß­ur Ý gegnum allt umbˇtastarf hans Ý fÚlagsmßlum.

╔g hefi sřnt framß a­ megineinkenni ■essa starfs er ■etta annarsvegar - hinsvegar, a­ gefa me­ annarri hendi og taka me­ hinni, Ý stuttu mßli a­ samtengja tilslakanir til verkamanna og atvinnurekenda. Ůetta er nßkvŠmlega sama rˇlukerfi­ og einkennir allar pˇlitÝskar a­ger­ir rß­uneytisins. HÚr einsog ■ar byggist rˇlustefnan ß vi­leitni til a­ lßta andstŠ­urnar sem fyrir ver­a ekki skerpast, heldur a­ slŠva ■Šr. Til ■ess er reynt a­ koma ytri reglu ß andstŠ­urnar, sem standa dj˙pum rˇtum Ý ■jˇ­fÚlaginu, me­ ■vÝ a­ reisa ■eim lagaskor­ur. ═ ■eim vir­ist hinum andstŠ­u ÷flum veitt visst svigr˙m og ■annig ß a­ hindra skyndileg umbrot. Sakaruppgj÷fin var l÷gfrŠ­ileg afhle­sla ßrekstrarins milli borgaralegs samfÚlags og fastahersins, l÷g um tr˙arreglur tilraun til a­ brei­a yfir ßt÷k lř­veldis og kirkju, Ý fÚlagslegu umbˇtunum er barßtta au­magns og vinnuafls upphafin l÷gfrŠ­ilega.

En "lř­veldissinnameirihlutinn", sem stefna rÝkisstjˇrnarinnar ver­ur a­ laga sig eftir, er ekki frekar fulltr˙i hagsmuna verkalř­s en lř­rŠ­is. Sakaruppgj÷fin Ý Dreyfus-mßlinu vir­ist fullkomlega ˇhlutdrŠg, en Ý reynd ofurselur h˙n fˇrnarl÷mbin afturhaldinu Ý hernum. Ůannig er ■a­ me­ hinar fÚlagslegu umbŠtur, ■Šr veita formlegt jafnrŠ­i Ý ÷llum atri­um, en Ý rauninni er hagsmunum verkamanna fˇrna­. Millerand veitir verkam÷nnum margvÝslegan kosningarÚtt til allskyns stofnana sem fjalla um mßlin ß jafnrÚttisgrundvelli (svosem Ă­sta atvinnurß­i­, verkalř­smßlarß­in). ŮŠr eru Ý mesta lagi hjßlpartŠki fyrir sjßlfstŠ­a verkalř­sbarßttu. En jafnframt sjßum vi­ a­ hann lokar fyrir lifandi uppsprettu ■essarar barßttu: ■rˇun l÷ggjafar um vinnuvernd, tryggingu verkfallsrÚttar, frjßlsa ■rˇun faglegrar barßttu. Og ■ˇtt segja megi um fÚlagsmßlast÷rf stjˇrnarinnar einsog um pˇlitÝskt starf hennar, a­ ■au mi­i eing÷ngu a­ ■vÝ a­ slŠva andstŠ­urnar og milda ytri mynd ■eirra, ■ß ver­ur a­ bŠta ■vÝ vi­ a­ ■etta gerir h˙n ß kostna­ verkalř­sstÚttarinnar eins og hitt var ß kostna­ lř­rŠ­isins.

Ůa­ er ■vÝ hvorki af tilviljun nÚ neitt undur, a­ verkfallsmenn eru strßdrepnir ( Ý Chalon og ß Martinique-eyju) ß sama tÝma og gengi­ er frß l÷gum "um vernd verkfallsmanna"; og samtÝmis og verkamenn eru hvattir af hinu opinbera til ,,a­ skipuleggja sig, skuli hermenn nota­ir til verkfallsbrota (n˙ Ý Montceau-les-Mines[18], sbr. Petite RÚpublique 7/2 1901). Ůetta er ekki Ý mˇts÷gn vi­ fÚlagslegt umbˇtastarf Millerands, heldur bara e­lileg uppfylling ■ess. Grundvallarhugmynd ■ess starfs, a­ vernda Ý senn hagsmuni verkamanna og atvinnurekenda, hinna fyrrnefndu me­ Ýmyndu­um tilsl÷kunum, en hinna si­arnefndu me­ raunverulegum, h˙n kemur ß■reifanlega fram Ý a­ ˙tb˙a ß pappÝr lei­ verkalř­sins til lÝfshamingju ß sama tÝma og hagsmuna au­magnsins er gŠtt me­ jßrnh÷r­um raunveruleika byssustingjanna.

Endanleg skřring ß g÷llum fÚlagslegra umbˇta Millerands er ■ß s˙, a­ ■essar umbŠtur eru a­eins tr˙ ˙tfŠrsla Ý fÚlagsmßlum ß meginstefnu pˇlitÝskra a­ger­a stjˇrnarinnar, m. ÷. o. a­ Millerand starfar Ý rauninni ekki sem sˇsÝalÝskur rß­herra, heldur sem rˇttŠkur.

Og ■etta er kjarni mßlsins. Innganga Millerands Ý rß­uneyti­ er m. a. rÚttlŠtt me­ tilvÝsun til fÚlagslegra umbˇta hans. ═ rauninni er Millerand ekki upphafsma­ur fÚlagslegra umbˇta rÝkisstjˇrnarinnar, einsog vi­ sßum eru ■Šr forsenda tilveru stjˇrnarinnar sjßlfrar. En ekki nˇg me­ ■a­, hann rÚ­ ekki heldur e­li umbˇtanna. A­stŠ­ur reyndust sterkari en einstaklingar, og sˇsÝalistinn sem gekk inn Ý borgaralega rÝkisstjˇrn ger­i ekki fÚlagsmßlastefnu rÝkisstjˇrnarinnar a­ verkfŠri sˇsÝalÝskrar barßttu, heldur var­ hann ■vert ß mˇti Ý fÚlagsmßlastefnu sinni a­ verkfŠri borgaralegrar rÝkisstjˇrnar.

FÚlagslegar umbŠtur i borgaralegu rÝki burfa ekki endilega a­ vera svo vesŠllegar sem umbŠtur Millerands eru einmitt, ■rßtt fyrir gˇ­an vilja hans Ý hvÝvetna. En ■Šr hljˇta alltaf a­ vera hßlfkara­ verk, stagla­ Ý g÷tˇtta flÝk. Og ■a­ er ˇsk÷p e­lilegt. Upphaf l÷ggjafar um vinnuvernd var hvarvetna kn˙i­ fram af tilliti til endurnřjunar ■jˇ­arinnar. En ■ar fyrir utan er h˙n einungis ßrangur har­rar, langvarandi barßttu milli verkalř­s og rÝkjandi stÚtta. Tilslakanir eru a­eins ger­ar ■egar ■a­ er algerlega nau­synlegt, af pˇlitÝsku tilliti til verkalř­sins sem sˇsÝalistaflokkurinn hefur espa­ upp. Ůßtttaka sˇsÝalista Ý rÝkisstjˇrninni breytir ekki hinu allraminnsta um a­ svona er mßlum hßtta­. ŮvÝ sÚ sˇsÝalÝskur rß­herra Ý borgaralegri rÝkisstjˇrn, ■.e. drottni hagsmunir au­magnsins Ý rÝkinu en ekki verkalř­sstÚttarinnar, ■ß er hann bundinn vi­ sam■ykki borgaralegs meirihluta Ý rÝkisstjˇrn og ß ■ingi.

Vonin um a­ nß ˇfyrirsÚ­um framf÷rum Ý fÚlagslegum umbˇtum me­ sˇsÝalÝskum rß­herra var ■vÝ alla tÝ­ draumˇrar, sem litu hjß raunverulegum a­stŠ­um. Me­ ■vÝ ß hinn bˇginn a­ vekja tilhŠfulausar vonir og blekkingar, getur sˇsÝalÝskur rß­herra or­i­ hindrun fyrir e­lilega ■rˇun fÚlagslegra umbˇta.

A­ala­fer­in til a­ knřja fÚlagsmßlastefnu rÝkjandi stÚtta framßvi­, skefjalaus gagnrřni sˇsÝalistaflokksins ß hana, ver­ur enn sÝ­ur m÷guleg en gagnrřni ß heildarstefnu rÝkisstjˇrnarinnar, ■egar sˇsÝalisti ver­ur fulltr˙i opinberrar fÚlagsmßlastefnu. Heildarstefnan kemur fram Ý a­ger­um sem sˇsÝalistinn ■arf a. m. k. ekki a­ eiga beinan ■ßtt Ý. En gagnrřni ß fÚlagsmßlastefnu stjˇrnarinnar beinist gegn rß­herra sˇsÝalista og verki hans sjßlfs beinlÝnis.

Og reyndar reyna fylgismenn Millerands Ý Frakklandi a­ slß ofbirtu Ý augu fˇlks og dßlei­a ■a­ me­ ■vÝ a­ dßsama fyrirfram hverja a­ger­ rÝkisstjˇrnarinnar Ý fÚlagsmßlum sem sˇsÝalÝskt tÝmamˇtaverk.

L÷gin um vinnutÝma, einu l÷g Ý ver÷ldinni sem hafa ■a­ a­ grundvallarreglu a­ tˇlf ßra b÷rn skuli vinna jafnlengi og fullor­nir, ■essi l÷g eru skv. JaurŔs "einhverjar mestu framfarir sem verkalř­sstÚttin fŠr noti­, einhver mesti ßvinningur ÷reigastÚttarinnar". (Petite RÚpublique 16/1 1900), jß " endurreisn einingar verkalř­sstÚttarinnar me­ l÷gum[19] (P. R. 20/1 1900).

Umbur­arbrÚf vi­skiptarß­herra til eftirlitsmanna Ý verksmi­jum, sem hvetur ■ß til a­ nß samkomulagi vi­ verkalř­sfÚl÷gin eru "djarfasta verk", "eftirminnilegur vi­bur­ur Ý annßlum skipulag­ra ÷reiga" (GÚrault-Richard, P.R. 21/1 1900).

YfirlŠtislaus tilskipun um a­ vinnuskilyr­i sem tÝ­kast ß hverjum sta­ skuli rß­a vi­ opinberar framkvŠmdir, er "sˇsÝalÝsk a­ger­ Millerands" (P. R. 7/8 1899).

Verkalř­sfÚl÷gin kjˇsa a­ hluta til Ý Ă­sta atvinnurß­i­. Napoleon III kom ■vÝ ß stofn. Eftir umbŠtur Millerands skal kosi­ til ■ess ß ßtta mismunandi vegu. Ůa­ tekur venjulegan dau­legan mann a. m. k. fjˇrar vikur a­ skilja reglur um ■a­, en hlutverk allrar ■essarar stofnunar eru umrŠ­ur, tvŠr vikur ß ßri. A­ mega kjˇsa ■ri­jung fÚlaga ■essarar brautry­jandi stofnunar myndar ßsamt tilskipuninni sem ß­ur var rŠtt um, "sˇsÝalÝska grŠ­linga, sem planta­ Ý jar­veg au­valdsins, munu bera dßsamlega ßvexti" (P. R. 21/1 1900).

Ůessi lofs÷ngur fylgismanna Millerands um hvert hans verk lei­ir ■ß beint til a­ afneita eigin sko­unum. JaurŔs sem haf­i mŠlt fyrir allherjarverkfalli kerfisbundi­ vi­ hvert tŠkifŠri, telur n˙ frumvarp um skylduverkf÷ll, sem ˙tilokar allar almennar a­ger­ir og ■ß sÚrstaklega allsherjarverkfall, hi­ dßsamlegasta "upphaf sameiginlegra a­ger­a ÷reigastÚttarinnar" (P. R. 20/ 12 1900).

Jß, meira a­ segja einst÷k or­ Millerands og athafnir eru flutt verkalř­num sem mesti sigur sˇsÝalismans. Ůannig er til dŠmis fer­ vi­skiptarß­herrans til samsŠtis i­nskˇlans Ý Lille og bor­rŠ­a hans ■ar, "eitthvert mesta og frjˇasta augnablik, sem skrß­ ver­ur Ý s÷gu sˇsÝalismans og lř­veldisins". (JaurŔs, P.R. 18/10 1899). SamkvŠmt ■vÝ ber a­ lei­rÚtta ■ann misskilning a­ mesta augnablik Ý s÷gu sˇsÝalismans Ý Frakklandi sÚ ParÝsarkomm˙nan.

Ůa­ er ekki bara vegna van■rˇunar borgaralegs samfÚlags Frakklands, efnahagslega og pˇlitÝskt, sem ßstand fÚlagsmßla ■ar dragnast aftur ˙r nŠstum ÷llum au­valdsl÷ndum. Skeytingarleysi verkalř­sstÚttarinnar ß lÝka mikla s÷k ß ■vÝ. Ůa­ er arfur eftir allar byltingarnar a­ franskir ÷reigar hneigjast til ÷fga ß tvŠr hli­ar; annarsvegar til a­ ofrneta einhli­a pˇlitÝskar a­ger­ir og setja allar vonir sÝnar ß pˇlitÝskar umbyltingar, hinsvegar a­ vanmeta einhli­a pˇlitÝskar a­ger­ir og treysta eing÷ngu ß "sjßlfsbj÷rgina". Af bß­um ÷fgum hlaust Ý sama mŠli a­ vanrŠkja daglega kjarabarßttu sem hef­i pˇlitÝsk ßhrif ß umbˇtal÷ggj÷f.

FÚlagatala franskra verkalř­sfÚlaga er břsna tilkomumikil, a.m.k. ß pappÝrnum (493.000 ß ßrinu 1899). En ■au eru samt mj÷g veikbur­a. Sundrungin er ˇskapleg - ß hverjum sta­ eru nokkur fÚl÷g Ý nßnast hverri grein. Vi­ ■a­ bŠtist fÚleysi­ - stjˇrn Al■ř­usambandsins (CGT), t.d., vÝ­femt samband me­ yfir 100.000 fÚlagsmenn, haf­i ß tveimur ßrum (1898-1900) 2.100 m÷rk Ý tekjur! Loks er a­ hßlfger­ur stjˇrnleysisbragur drottnar Ý verkalř­sfÚl÷gunum, ■ar drottnar hugrnyndin um allsherjarverkfall.

Ůegar svona er ßstatt um verkalř­sfÚl÷gin, hljˇta jafnvel hinar bestu fÚlagslegu umbŠtur a­ ver­a eintˇmt pappÝrsgagn. ═ Frakklandi komast ■Šr ekki ˙t fyrir stagl tŠkifŠrissinna og rˇttŠkra, af ■vÝ a­ verkalř­sstÚttin hir­ir ekki um ■rˇun slÝkra umbˇta. Ůa­ sÚst best ß drottnandi einkennum franskra laga um vinnuvernd hinga­ til, ß d˙tlinu, tilraunum ßn ߊtlana, a­ ■etta umbˇtastarf vantar samband vi­ markvissa og ÷fluga verkalř­shreyfingu, vi­ starfi­ Ý daglegri barßttu.

Til a­ breyta ■essu ■yrfti umfram allt a­ knřja fr÷nsk verkalř­sfÚl÷g til sjßlfstŠ­ra a­ger­a, til ÷flugrar barßttu fyrir bŠttum vinnuskilyr­um a­ l÷gum og Ý kj÷rum. En fÚlagslegar umbŠtur Millerands hafa ■ver÷fug ßhrif. Efnislega beinast ■Šr a­ ■vÝ a­ taka lÝfsinntaki­ frß verkalř­sfÚl÷gunum, ˇhindra­a kjarabarßttu, og breyta ■eim ˙r barßttusamt÷kum Ý hluta tilb˙ins kerfis til fri­argŠslu Ý ■jˇ­fÚlaginu. Formlega ˙tiloka ■Šr ■ar a­ auki gagnrřni og sjßlfstŠ­a ßrßs verkalř­sins ß stefnu hins opinbera Ý fÚlagsmßlum.

Ůa­ er ■vÝ langt frß ■vÝ a­ rß­herradˇmur Millerands hefji nřtt skei­ fÚlagslegra umbˇta Ý Frakklandi. Svo langt, a­ Ý rauninni tßknar hann a­ verkalř­sstÚttin skuli hŠtta barßttu fyrir fÚlagslegum umbˇtum, ß­ur en h˙n haf­i hafist. Og ■a­ er a­ kŠfa eina afli­, sem hef­i geta­ blßsi­ nřju lÝfi Ý kalka­a fÚlagsmßlastefnuna Ý Frakklandi.

 

V. Mßl Millerands og flokkar sˇsÝalista

═ greinunum hÚr ß undan h÷fum vi­ eing÷ngu haldi­ okkur ß grundvelli hagnřtra stjˇrnmßla og fengist vi­ rß­herradˇm sˇsÝalista eing÷ngu me­ tilliti til nŠrtŠkra markmi­a, sem hann ßtti a­ lei­a til samkvŠmt JaurŔs.

Ůa­ hefur sřnt sig a­ framkvŠmdin lei­ir hÚr sem Švinlega til s÷mu ni­urst÷­u og sjß mßtti fyrir af frŠ­ikenningu sˇsÝalista og meginreglum. Barßttua­fer­ JaurŔs dugir ekki ß ■au hagnřtu vi­fangsefni sem li­smenn hans settu sÚr. En ■a­ er bara r÷krÚtt aflei­ing af ■eirri sta­reynd a­ me­ ■vÝ a­ breyta rß­herradˇmi sˇsialista ˙r undantekningu Ý reglu, Ý e­lilega barßttua­fer­ verkalř­sstÚttarinnar, ■ß afneitu­u ■eir undirst÷­uatri­um sˇsÝalista.

SˇsÝalistar eru kalla­ir til ■ess a­ afnema einkaeign ß framlei­slutŠkjunum og drottnun borgarastÚttarinnar - ■eir taka n˙ ■ßtt Ý stjˇrn borgaralegs rÝkis. SlÝk rÝkisstjˇrn hefur ■a­ hlutverk a­ var­veita einkaeign og drottnun borgarastÚttarinnar Švinlega. SˇsÝalistar eru kalla­ir til ■ess a­ skipuleggja ÷reigana Ý sÚrstakan stÚttarflokk og lei­a hann til barßttu gegn ÷llum borgaralegum stÚttum, - ■eir gera verkalř­sstÚttina a­ taglhnřting lř­veldissinna­ra borgara.

Ůßtttaka Ý k˙gun ÷reiganna sem a­fer­ til a­ frelsa ÷reigana, pˇlitÝskir hlekkir vi­ borgaralega flokka sem barßttua­fer­ gegn borgarastÚttinni - mˇtsagnir Ý ■essu vir­ast augljˇsar.

JaurŔs neitar ■vÝ reyndar. ═ ■ßttt÷ku sˇsÝalista Ý borgaralegri rÝkisstjˇrn sÚr hann einungis r÷krÚtt framhald vi­urkenndra lei­a: ■ßttt÷ku Ý l÷ggjafar■ingi og bŠjarstjˇrnum. Ůetta vŠri nŠsta skref Ý ■rˇun sˇsÝalÝskra barßttua­fer­a frß einangrunarkreddum til virkrar ■ßttt÷ku Ý stjˇrnmßlum. Bandalagi­ vi­ borgaralega lř­veldissinna ßlÝtur hann r÷krÚtta aflei­ingu af ■eirri reglu a­ verkalř­sstÚttin eigi a­ sty­ja framsŠkinn hluta borgarastÚttarinnar gegn afturhaldss÷mum, og nota sÚr ■Šr andstŠ­ur.

╔g ßlÝt a­ tilvisun JaurŔs til vi­urkenndra barßttua­fer­a sˇsÝalista byggi Ý bß­um tilvikum ß misskilningi ß e­li rÝkisins og ß ■rˇun borgaralegs samfÚlags.

L÷ggjafar■ing og rÝkisstjˇrn n˙tÝmarÝkis eru gj÷rˇlÝkar stofnanir a­ e­li og hlutverki, mi­a­ vi­ verkefni sˇsÝalista.

Ůingi­ er vÝgv÷llur borgaralegs samfÚlags fyrir barßttu stÚtta og flokksbrota. Ůa­ er ■vÝ hinn ßkjˇsanlegasti vettvangur fyrir kerfisbundna andst÷­u sˇsÝalista gegn drottnun borgarastÚttarinnar. En ■a­ er fyrirfram ˙tiloka­ a­ fulltr˙ar verkalř­sins geti gegnt slÝku hlutverki Ý rÝkisstjˇrn. Hlutverk hennar er a­ koma ■vÝ Ý framkvŠmd, sem var­ ofan ß Ý barßttu andstŠ­ra flokka ß ■ingi og Ý ■jˇ­lÝfinu. RÝkisstjˇrnin er ■vÝ framkvŠmdaa­ilji og ß lÝf sitt undir ■vÝ a­ vera samstŠ­ hi­ innra. ═ hagkerfi au­valdsins er nßi­ samhengi einstakra greina, framlei­slu, verslunar, banka og flutningakerfis. ┴ sama hßtt vŠri heimsverslun stˇri­na­ar ˇhugsandi me­ samg÷ngutŠkjum mi­alda, sˇsÝalÝsk v÷rudreifing ˇhugsandi vi­ framlei­slu Ý einkarekstri. ═ borgaralegu rÝki sem er einungis pˇlitÝsk skipulagning hagkerfis au­valdsins, ver­ur ß sama hßtt a­ vera fullkomi­ samrŠmi starfsemi ß řmsum svi­um.

Nřlendustefna n˙tÝma stˇri­na­ar byggist ß vi­eigandi ger­ herna­arstefnu sem standi undir heimspˇlitÝk. Verslunarstefna yfirgangs og verndartolla lei­ir e­lilega til a­ reyna a­ leggja undir sig nřlendur. N˙tÝma herna­arstefna er ˇhugsandi ßn fjßrmßlastefnu sem getur kreist ■a­ fÚ sem ■arf ˙r al■ř­u manna me­ ˇbeinum sk÷ttum. Fjßrmßlastefnan, ■a­ er skatta -, rÝkisskulda- og einkas÷lukerfi­, er nßtengd i­na­arstefnunni, beinlÝnis og Ý gegnum kauph÷llina. Herna­arstefna, verslunar- og nřlendustefna ßkvar­a Ý heild inntak utanrÝkisstefnunnar og markmi­ hennar.

Ůannig er ■ß rÝkisstjˇrn n˙tÝmarÝkis gangvirki, einstakir hlutar ■ess tengjast ß allar hli­ar, ßkvar­a og jafna hreyfingar hver annars. Borgaralegt ■ingi­ flytur hreyfinguna og kemur ÷llu gangvirkinu af sta­. En hreyfiafli­ er fyrst og fremst afstŠ­ur stÚtta og flokka Ý landinu og endanlega framlei­slu- og dreifingarafstŠ­ur efnahagslÝfs samfÚlagsins. Einingu hagkerfis au­valdsins annarsvegar samsvarar borgaraleg eining stjˇrnarstefnunnar hinsvegar.

Tvennt lei­ir af ■essu.

═ fyrsta lagi, a­ neiti menn ßbyrg­ hvers rß­herra ß stjˇrnarstefnunni Ý heild og 1Ýti ß hvert rß­uneyti sem sÚrstaka, ˇhß­a valdami­st÷­, ■ß byggist ■a­ ß algerlega vÚlrŠnum skilningi ß rÝkinu. Af innra samhengi řmislegrar starfsemi rÝkisstjˇrnarinnar lei­ir e­lilega gagnkvŠma ßbyrg­ einstakra rß­herra. Og ßkvŠ­i stjˇrnarskrßr Frakklands, eins og allra landa sem hafa ■ingrŠ­i, um a­ allir rß­herrar Ý heild sÚu ßbyrgir fyrir stefnu stjˇrnarinnar, ■a­ er hvorki tilviljun nÚ einhverjar kr˙sid˙llur rÝkisrÚttar, heldur vi­eigandi l÷gfrŠ­ilegt or­alag fyrir ■ß einingu Ý starfi sem er lÝfsskilyr­i borgaralegrar rÝkisstjˇrnar.

JaurŔs lÝtur raunar ß gagnkvŠma ßbyrg­ rß­herranna frammi fyrir ■jˇ­inni, sem innantˇmt formsatri­i, kÝnverska helgisi­i[20]. ┴byrg­ sˇsÝalÝsks rß­herra ß ath÷fnum borgaralegrar rÝkisstjˇrnar telur hann vera a­eins "Ý sjˇn", en ekki Ý raun, sambŠrilegt vi­ ■ß tr˙na­arei­a sem sˇsÝalistar ur­u a­ sverja konungi og stjˇrnarskrß er ■eir tˇku sŠti ß saxneska ■inginu. Hann vitnar til Liebknecht sem hafi stigi­ yfir ■ennan "pappÝrsgar­" me­ upphafinni lÝtilsvir­ingu.

JaurŔs sÚst ■arna yfir grundvallarmun sem er ß ■essum tveimur tilvikum. Eftir a­ sˇsÝalistar voru komnir inn Ý ■ingi­, hindra­i ■essi ei­ur ■ß ekki ß nokkurn hßtt Ý fullkominni andst÷­u vi­ rÝkisstjˇrnina og meirihluta ■ingsins. En sˇsÝalisti Ý borgaralegri rÝkisstjˇrn ney­ist til a­ taka ■ßtt Ý st÷rfum hennar. Ůessu tvennu vŠri ■ß fyrst jafnandi saman, ef ei­ur sˇsÝalÝskra ■ingmanna hef­i neytt ■ß til a­ setjast ß bekk me­ hinum borgaralega meirihluta og grei­a atkvŠ­i me­ honum. Reyndar stenst hÚr ekki samj÷fnu­ur, heldur er ■etta algerlega andstŠtt: sˇsÝalistar fara ß ■ing til a­ berjast gegn drottnun borgarastÚttarinnar, en Ý borgaralega rÝkisstjˇrn til a­ taka ß sig ßbyrg­ ß ger­um ■essarar stÚttardrottnunar.

═ ÷­ru lagi kemur Ý ljˇs a­ ■a­ eru fullkomnir draumˇrar a­ halda a­ eitt rß­uneyti rÝkisstjˇrnar geti fylgt borgaralegri stefnu en anna­ sˇsÝalÝskri, og verkalř­urinn geti ■annig nß­ undir sig rÝkisvaldinu Ý ßf÷ngum, einu rß­uneyti eftir anna­.

Ůegar sˇsÝalÝskir fylgismenn Millerands reyna af ÷llum mŠtti a­ afneita ßbyrg­ hans ß ger­um annarra rß­herra og takmarka hana vi­ athafnir hans sjßlfs, ■ß er ■a­ af ■vÝ a­ ■eir ■ykjast geta sřnt a­ a.m.k. ■Šr sÚrstaklega fylgi " sˇsÝalÝskri stefnu". Ůessari blekkingu nß ■eir a­eins - fyrir utan gagnrřnislausa dřrkun ß fÚlagslegum umbˇtum Millerands - me­ ■vÝ a­ lÝta ß ■Šr sem eina vi­fangsefni vi­skiptarß­herrans og stein■egja um ÷nnur st÷rf hans. En rÚtt eins og verkamenn eru a­eins einn ■ßttur framIei­sluskilyr­a efnahagslÝfs au­valdsins af m÷rgum, ■annig er fÚlagsleg um÷nnun verkalř­s a­eins einn ■ßttur, og hann minnihßttar, Ý st÷rfum hins borgaralega vi­skipta- og i­na­arrß­uneytis. Ůau st÷rf beinast ÷ll a­ ■vÝ a­ lßta framlei­slu og vi­skipti au­valdskerfisins dafna. Ůar skiptir vi­skiptastefnan mestu mßli. Hef­i Millerand vilja­ nß fram lßgmarkskr÷fum sˇsÝalista ß ■essu svi­i, ■ß ■urfti hann greinilega a­ grafa undan hinu mikla sjßlfstŠ­a verndartollakerfi hßmarks- og lßgmarksgjalda, sem MÚline kom ß 1892 og sÚrstaklega ■urfti hann a­ afnema tolla ß matvŠlum. En hva­ gerir hann Ý rauninni? Ůa­ sÚst ß samningi Millerands vi­ BandarÝkin 1899. Ekki var MÚline Ý rß­uneytisgirnd sinni fyrr b˙inn a­ ˙thrˇpa ■ennan samning sem svik vi­ ßunnin rÚttindi verndartollamanna Ý sveitum, en sˇsÝalÝskir vinir Millerands gßtu vÝsa­ ■vÝ ß bug sem lßgk˙rulegum rˇgbur­i. Me­ stolti gßtu ■eir bent ß "a­ Ý verslunarsamninginum eru landb˙na­arafur­ir undan■egnar tollaÝvilnunum, ... a­ verslunarsamningurinn nßi ekki til matvŠla, sÚrst÷k l÷g stjˇrni innflutningi ■eirra, ... a­ hann gŠti hagsmuna kvikfjßrbŠnda betur en tillaga MÚlines, ■vÝ bandarÝskar skinn- og le­urv÷rur sÚu ekki Ý lßgmarksflokkinum." (FourniŔre, P.R. 17/8 1899).

Ůar me­ haf­i tekist a­ sřna, a­ sem vi­skiptarß­herra kom Millerand fyllilega Ý sta­ MÚline, "pŔre famine" [■.e.:hungurvalds. Ůř­], og sanna um lei­ a­ sˇsÝalisti getur a­eins starfa­ Ý borgaralegri rÝkisstjˇrn a­ ■vÝ marki sem hann sřnir getu sÝna til a­ annast borgaralega stefnu og afneita sˇsÝalÝskri.

Umsvif Millerands Ý vi­skiptamßlum varpa nřju ljˇsi ß allt ■etta mßl me­ rß­herradˇm sˇsÝalista. Ůa­ er ekki nˇg me­ a­ sˇsÝalisti Ý rÝkisstjˇrn n˙ ß tÝmum ney­ist til a­ fylgja borgaralegri stefnu ß me­an grundv÷llur borgaralegs samfÚlags stendur, einkaeignarrÚttur og stÚttarveldi. ┴ grundvelli n˙tÝmasamfÚlags getur ekki veri­ um a­ rŠ­a neina a­ra stefnu en borgaralega. Og ■ˇtt rß­herrann framkvŠmdi allar ■Šr kr÷fur Ý stefnuskrß sˇsÝalista sem mi­ast vi­ rÝki n˙ ß d÷gum, ■ß vŠri hann engu a­ sÝ­ur borgaralegur rß­herra. Starfsemi hans ■jˇna­i ■ß Ý mesta lagi framsŠknum hneig­um borgaralegrar ■rˇunar. En ekki nˇg me­ ■a­. Ůa­ kemur ß daginn, a­ rß­herra Ý rÝkisstjˇrn n˙na er ekki bara bundinn vi­ borgaralega samfÚlagsskipan almennt, heldur einnig vi­ ■ß hagsmuni hˇpa og klÝkna sem drottna hverju sinni, a­ hann er ekki bara ■jˇnn borgaralegrar ■rˇunar, heldur lÝka borgaralegs afturhalds.

Einsog geti­ var um ß­an, hefur JaurŔs lagt a­ j÷fnu ei­ Liebknechts vi­ saxnesku stjˇrnarskrßna og ßbyrg­ Millerands ß almennri stefnu stjˇrnarinnar sem innantˇm formsatri­i. ╔g hefi sřnt framß, a­ ■essi sko­un byggist ß algerlega vÚlrŠnni t˙lkun ß e­li borgaralegs rÝkis. En Úg skal gjarnan takmarka mig vi­ ßbyrg­ Millerands ß sÝnu eigin rß­uneyti. Ůß ß JaurŔs bara eftir a­ sanna a­ ei­urinn sem Liebknecht vann konungi Saxlands hafi haft s÷mu aflei­ingar fyrir verkalř­sstÚtt Saxlands og vi­skiptastefna Millerands haf­i fyrir franska al■ř­u. (Ůß fengi hann lÝka ˇtvÝrŠtt svar vi­ spurningunni sem hann bar fram Ý Lille, hvort vi­ myndum ■ß tvÝstÝga ef mßlsta­ur okkar kref­ist ■ess a­ kasta nokkrum okkar manna Ý virki borgaralegrar rÝkisstjˇrnar (Les deux mÚthodes, bls. 8). Ůessi ߊtlun lei­ir bara til hess a­ "okkar menn" skjˇta ˙r hinu borgaralega virki, ßsamt borgarastÚttinni, ß ra­ir okkar sjßlfra.

Allt anna­ mßl er ■ßtttaka Ý bŠjarstjˇrnum. Satt er ■a­ a­ bŠjarstjˇrnir og borgarstjˇrar hafa me­al annars ■a­ hlutverk a­ stjˇrna og a­ sjß um framkvŠmd borgaralegra laga. En s÷gulega sÚ­ eru bŠjarstjˇrnir og rÝkisstjˇrn algerlega andstŠ­ fyrirbŠri.

RÝkisstjˇrnin er lÝkamningur mi­střr­s rÝkisvalds, en bŠjarstjˇrn vex upp ˙r sjßlfsstjˇrn ß sta­num ß kostna­ mi­střringarinnar, sem frelsun undan mi­střringunni. Eiginlegt e­li rÝkisstjˇrnarinnar eru sÚrst÷k tŠki drottnunar borgarastÚttarinnar: mßlefni hers, kirkju, vi­skiptamßl, utanrÝkismßl. En bŠjarstjˇrn er sÚrstaklega tilkv÷dd a­ fßst vi­ menningar- og efnahagsmßl, ■.e. ■au mßlefni sem ver­a vi­fangsefni sˇsÝalÝsks samfÚlags, eftir a­ stÚttaskipting hverfur. S÷gulega sÚ­ eru ■vÝ rÝkisstjˇrn og bŠjarfÚlag andstŠ­ir pˇlar Ý n˙tÝmasamfÚlagi. St÷­ug barßtta milli ■eirra, milli borgarstjˇra og hÚra­sstjˇra Ý Frakklandi sřnir ■essa s÷gulegu mˇtsetningu ß■reifanlega.

Barßttua­fer­ir sˇsÝalista gagnvart ■essu tvennu ver­a ■vÝ gerˇlÝkar: RÝkisstjˇrn n˙tÝmarÝkis er lÝkamningur drottnunar borgarastÚttarinnar, og ■a­ er ˇhjßkvŠmileg forsenda sigurs sˇsÝalista a­ ry­ja henni ˙r vegi. Sjßlfstjˇrnin er framtÝ­arafl, sem sˇsÝalÝsk bylting kemur til me­ a­ tengjast ß jßkvŠ­an hßtt.

Vissulega setja borgaralegu flokkarnir stÚttarlegt inntak sitt einnig Ý efnahagslega og menningarlega starfsemi bŠjarfÚlagsins. En hÚr lenda sˇsÝalistar aldrei Ý ■eirri a­st÷­u a­ ■urfa a­ breg­ast eigin stefnu. ┴ me­an ■eir eru Ý minnihluta bŠjarstjˇrna, mi­a ■eir athafnir sÝnar vi­ andst÷­u ß nßkvŠmlega sama hßtt og ß ■ingi. En komist ■eir Ý meirihluta, ■ß breyta ■eir bŠjarfÚlaginu sjßlfu Ý barßttutŠki gegn mi­střr­u valdi borgaranna. Bandalagi­ vi­ borgaralega 1ř­veldissinna r÷ksty­ur JaurŔs me­ ummŠlum Marx Ý ■ß veru a­ sˇsÝalistar eigi a­ berjast me­ borgarastÚttinni gegn afturhaldinu (s. r. bls. 4). Greinilega ß hann vi­ lokaor­ Komm˙nistaßvarpsins, en ■ar segir: "═ Ůřskalandi berjast komm˙nistar me­ borgarastÚttinni, jafnskjˇtt og h˙n rÝs byltingarsinnu­ gegn einveldinu, jar­eignavaldi a­alsins og smßborgaraskapnum. ═ stuttu mßli, komm˙nistar sty­ja hvarvetna sÚrhverja byltingarhreyfingu gegn rÝkjandi ■jˇ­fÚlags- og stjˇrnmßlahßttum". (M/E ┌rvalsrit I, bls. 53). En ■essi tilvitnu­u or­ byggjast ß sÚrst÷ku s÷gulegu inntaki.

Ůessi or­ Komm˙nistaßvarpsins visa nefnilega til barßttunnar ß fyrri hluta sÝ­ustu aldar fyrir ■vÝ a­ setja drottnun borgarastÚttarinnar Ý sta­ lÚnsveldisins. Ůß ßtti ÷reigastÚttin a­ sty­ja stÚtt ß upplei­, pˇlitÝskur sigur hennar ß afturhaldinu var efnahagsleg nau­syn. N˙ er ßstandi­ gerˇlÝkt. BorgarastÚttin hefur allssta­ar nß­ markmi­i sÝnu, og n˙ berst h˙n ekki lengur gegn afturhaldinu, heldur hefur h˙n sameinast leifum lÚnsveldisins Ý opinberan fulltr˙a afturhaldsins.

Ůa­ sem n˙ mß kalla borgaralega lř­rŠ­issinna Ý au­valdsl÷ndunum, er nŠstum eing÷ngu smßborgarastÚttin. En smßborgaralegir lř­rŠ­issinnar eru ekki fulltr˙ar stÚttar ß upplei­, sem reyni a­ leysa borgarastÚttina af. Vi­ erum ekki frekar a­ nßlgast pˇlitÝska drottnun smßborgarastÚttar en efnahagslegan sigur smßi­ju ß stˇri­ju. Inntak ■jˇ­fÚlags■rˇunarinnar n˙na er, hli­stŠtt barßttu borgarastÚttarinnar vi­ lÚnsveldi­, ekki andstŠ­ur smßborgarastÚttar og borgarastÚttar, heldur andstŠ­ur ÷reigastÚttar og borgarastÚttar.

Ůar sem smßborgarar standa ß milli ■essara stÚtta skapast vissulega ß stundum sameiginleg barßtta ■eirra og verkalř­sstÚttarinnar. En n˙ ß tÝmum hlřtur ÷reigastÚttin a­ vera hi­ drottnandi afl, lei­andi, og smßborgarastÚttin taglhnřtingur ■egar svo ber undir, og ekki ÷fugt. Ůa­ er a­ segja, einnig ■egar sˇsÝalistaflokkurinn ß um hrÝ­ samlei­ me­ borgaralegum lř­rŠ­issinnum, mß hann ekki takmarka barßttu sÝna vi­ ■a­ svi­ sem hann ß sameiginlegt me­ smßborgarastÚttinni. Ůvert ß mˇti ver­ur hann a­ fara kerfisbundi­ fram ˙r vi­leitni smßborgaralegu flokkanna, til hins Ýtrasta.

Ůegar Ý Komm˙nistaßvarpinu, sem JaurŔs byggir ß, er verkalř­sstÚttinni hreint ekki rß­lagt a­ renna pˇlitÝskt saman vi­ byltingarflokka borgarastÚttarinnar. Ůvert ß mˇti. ┴varpi­ setur fram ■ß meginreglu a­ komm˙nistaflokkur eigi a­ sty­ja byltingarsinna­a borgarastÚtt, en bŠtir ˇ­ara vi­: "Hann vanrŠkir ekki eitt augnablik a­ vekja verkam÷nnum sem skřrasta me­vitund um ˇsŠttanlegar andstŠ­ur milli borgarastÚttar og ÷reiganna.". (s. r. s. st. ).

En vilji JaurŔs prˇfa hvernig barßttulei­ hans kemur heim vi­ kenningar Marx, ■ß ■arf hann umfram allt a­ lÝta til lei­beininganna sem Marx gaf ÷reigastÚttinni eftir byltinguna 1848, ■a­ er eftir a­alorrustu borgarastÚttarinnar gegn lÚnsveldinu. Upphaflega voru lei­beiningarnar raunar mi­a­ar vi­ ßframhald byltingarinnar, en sˇsÝalistar hafa sÝ­an fari­ eftir ■eim einnig ß fri­artÝmum. ═ fyrsta ßvarpi mi­stjˇrnar til Komm˙nistabandalagsins, 1850, segir Marx vi­ verkalř­inn:

"Kr÷fur lř­rŠ­issinna ver­a ekki byltingarkenndar, heldur beinast einv÷r­ungu a­ umbˇtum. Ůi­ ver­i­ a­ teygja ■Šr til hins Ýtrasta og breyta ■eim Ý beinar ßrßsir ß einkaeignarrÚttinn. Kr÷fur verkamanna" segir hann a­ lokum eftir a­ hafa komi­ me­ nokkur bein dŠmi, "ver­a ■vÝ hvarvetna a­ laga sig eftir tilsl÷kunum og vi­mi­unum lř­rŠ­issinna", og ■ß Ý ■eim skilningi, a­ verkamenn ver­a skilyr­islaust a­ ganga lengra Ý ÷llu en smßborgararnir" [au­kennt af R. L.].

En hver er afsta­a flokksbrots JaurŔs til bandalagsins vi­ franska RˇttŠklinga? Vi­ h÷fum sÚ­ a­ trygg­in vi­ rß­herradˇm Millerands hefur neytt sˇsÝalista til a­ gera bandalagi­ vi­ RˇttŠka a­ grundvelli allrar barßttua­fer­ar sinnar, og ■vÝ ■rengja ■eir Š meir a­ byltingarsinna­ri stÚttabarßttu og afneita henni.

Fyrst var falli­ frß sˇsÝalÝskri gagnrřni ß rÝkisstjˇrnina og pˇlitÝskri upplřsingu almennings, stjˇrnmßlabarßttan beindist a­allega a­ ■inginu. SÝ­an var fˇrna­ sjßlfri andst÷­unni ß ■ingi. AtkvŠ­agrei­slan um sakaruppgj÷f sřndi loks a­ hŠgriarmur sˇsÝalista gafst upp vi­ sjßlfstŠ­a barßttu gegn rÝkisstjˇrninni.

En skri­an heldur ßfram. Og ■egar fjalla­ var um tr˙reglul÷gin, stigu fÚlagar JaurŔs enn eitt skref. Ůegar rÝkisstjˇrnin hafna­i frumvarpi sem allt ■ingli­ sˇsÝalista haf­i undirrita­, og ßtti a­ tryggja samtakarÚtt verkamanna, h÷f­u 10 ■ingmenn sˇsÝalista ■a­ af ß ■ingfundi 4. febr˙ar, a­ grei­a atkvŠ­i gegn eigin frumvarpi: HÚr sjßum vi­ sˇsÝalista breytast ˙r flokki, sem rŠkir stÚttabarßttu um fram allt og ß a­ veita ÷llum andst÷­u÷flum landsins forystu, Ý Ýst÷­ulaust flokksbrot ■inglegra stundarbandalaga, Ý fuglahrŠ­u sem feykist til eftir vindum borgaralegra flokka, Ý hˇp "Mamel˙ka"[21] einsog rˇttŠklingurinn fyrrverandi, Urbain Gohier, kalla­i ■ß Ý Aurore me­ botnlausri fyrirlitningu.

TilvÝsun JaurŔs Ý Komm˙nistaßvarp Marx og Engels er ■vÝ jafntilhŠfulaus og tilvÝsun hans til reynslu ■řskra sˇsÝalista. Hvergi Ý s÷gu flokks vors nÚ starfi hans n˙ er neitt sambŠrilegt vi­ rß­herradˇm sˇsÝalista, nÚ neitt sem hann gŠti stu­st vi­.

Vissulega hefur ■řski sˇsÝalistaflokkurinn ■rˇast einsog a­rir, og barßttua­fer­ir hans breyst Ý samrŠmi vi­ ■a­. En drottnandi hneig­ Ý s÷gu hans var og er st÷­ug ˙tvÝkkun og efling stÚttabarßttunnar, aldrei a­ fˇrna henni. Ůa­ er ■vÝ svo langt frß ■vÝ a­ barßttua­fer­in sem JaurŔs bo­ar, sÚ r÷krÚtt framhald af a­fer­um ■řskra sˇsÝalista, a­ h˙n er alveg "nř a­fer­", Ý ■řskri verkalř­shreyfingu rÚtt einsog franskri.

Ůß fyrst er menn gera sÚr grein fyrir ÷llum aflei­ingum a­fer­a JaurŔs, skilst hinn dj˙pi ßgreiningur sem er milli fylkinga franskra sˇsÝalista.

Undanfari­ hefur s˙ sko­un rutt sÚr til r˙ms, sÚrstaklega eftir Dreyfus-mßli­ og einnig Ý bl÷­um okkar, a­ franska brŠ­radeilan stafa­i af kredduofstŠki byltingarsinnanna, g÷mlu flokkarnir ■eirra Guesde og Vaillant fylgdu ˇfrjˇrri einangrunarstefnu og vŠru loka­ir fyrir ■eim hagnřtu a­ger­um sem veruleikinn kref­ist hversdagslega. Hinsvegar vŠri ■a­ flokksbrot JaurŔs, sem hef­i barßttua­fer­ sˇsÝalista Ý lifandi ■rˇun, laga­i sig a­ margbreytileika lÝfsins Ý stjˇrnmßlum og fÚlagsmßlum og tŠki mi­ af nŠrtŠkustu hagsmunum verkalř­sstÚttarinnar.

Ůessi sko­un sřnir algert ■ekkingarleysi ß h÷gum franskra sˇsÝalista. Ůa­ voru einmitt g÷mlu samt÷kin Verkamannaflokkurinn (svokalla­ir Guesdistar) og Byltingarflokkur sˇsÝalista (svokalla­ir Blanquistar) sem ruddu allar brautir hagnřtrar barßttu sem sˇsÝalistar Ý Frakklandi nota sÚr, og ■eir sk÷pu­u barßttua­fer­ sem Ý meginatri­um fellur saman vi­ a­fer­ ■řskra sˇsÝalista, enda ■ˇtt menn greini mj÷g ß um eitt mikilvŠgt mßl Ý Frakklandi og Ůřskalandi, svo sem alkunna er, ■a­ er um landb˙na­armßl.

Verkamannaflokkurinn var­ fyrstur til ■ess Ý Frakklandi a­ breyta ■inglegri barßttu "˙r tŠki borgaralegs svindls Ý tŠki frelsunar ÷reigastÚttarinnar", einsog Marx or­a­i ■a­ Ý stefnuskrß flokksins. Og ■ß ekki einungis til upplřsingar og ßrˇ­urs, heldur einsog til barßttu fyrir nŠrtŠkum endurbˇtum.

LÝtum ß ■ingi­ 1889-1893, ■vÝ ■ß tˇku bestu ÷fl fylkingar JaurŔs enn ekki ■ßtt Ý hreyfingu sˇsÝalista. Fulltr˙ar franska verkamannaflokksins bßru ■ß fram ■essi mßl ß ■ingi og beittu sÚr fyrir:

1. Fulla vinnuvernd, samkvŠmt till÷gum Al■jˇ­legs ■ings sˇsÝalista 1889.

2. Bann vi­ fÚsektum Ý verksmi­jum og endursko­un regluger­a verksmi­janna af samrß­snefndum ß hverjum sta­.

3. Allir tryggingasjˇ­ir verkalř­sins ver­i undir stjˇrn hans eing÷ngu.

4. Banna­ ver­i a­ beita hernum vi­ vinnudeilur.

5. Atvinnurekendur sem gangi ß samtakarÚtt verkamanna ver­i l÷gsˇttir.

6. Ă­sta verkalř­srß­i­ ver­i endurskipulagt ■annig a­ helmingur ■ess ver­i kj÷rinn af verkalř­sfÚl÷gunum.

7. Komi­ ver­i ß ßtta stunda vinnudegi, s÷mu lßgmarkslaunum fyrir verkamenn og verkakonur og banna­ ver­i a­ lßta b÷rn innan sextßn ßra vinna Ý eldspřtnaverksmi­jum rÝkisins.

8. Kolanßmur ver­i ■jˇ­nřttar.

9. Vinnuvernd ver­i lßtin nß til verslana og heimilisi­na­ar, loks ver­i verkstjˇrar kj÷rnir af verkafˇlki. HÚr sÚst ■inglegt endurbˇtastarf sem fer ˙t Ý ystu Šsar og samsvarar nßkvŠmlega starfi fylkingar sˇsÝalista Ý Ůřskalandi.

S÷mu mynd fßum vi­ af starfi beggja flokkanna ß ■ingi n˙na. Hvort sem um er a­ rŠ­a vinnuvernd e­a skatt af drykkjarv÷rum, um utanrÝkisstefnu e­a fÚlagsdˇm, um a­ verja eftirlits- og fjßrveitingavald ■ingsins, e­a lř­veldi­ gegn klerkunum, alltaf bar­ist hinn frßbŠri flokkur blanquÝskra ■ingmanna Ý fremstu r÷­ ßsamt me­ fÚl÷gum sÝnum Ý "Komm˙nistabandalaginu" og Franska verkamannaflokkinum Breton, Dejeante, Groussier, Sembat, Vaillant, ZÚvaÚs.

┴ sama hßtt hafa ■essir tveir flokkar hafi­ starf Ý bŠjarstjˇrnum Frakklands, sem mŠtti ver­a sˇsÝalistum allra annarra landa til fyrirmyndar. Franski verkamannaflokkurinn einn, sem er Ý meirihluta Ý meira en hundra­ bŠjarstjˇrnum, og sterkur minnihluti Ý m÷rgum hundra­a, er ßri­ um kring ˇ■reytandi Ý smßger­u uppbyggingarstarfi ß ˇlÝkustu svi­um: Ý skˇlamßlum, heilsugŠslu og um÷nnun fßtŠkra, gatnalřsingu, vatnsveitu, ■etta starf nŠr meira a­ segja til leikh˙ss og lista. Og vel a­ merkja, heyrir ■etta starf ekki fortÝ­inni til, heldur hefur st÷­ugt veri­ a­ vaxa fram ß ■ennan dag[22].

Loks hafa flokkar Guesde-Lafargue og Vaillant unni­ stˇrkostlegt starf ß svi­i faglegrar barßttu.

Ůegar ßri­1882 haf­i Franski verkamannaflokkurinn vi­urkennt nau­syn verkalř­sfÚlaga og mikilvŠgi. Og 1890 bau­ hann ■vÝ ÷llum fÚl÷gum sÝnum a­ ganga Ý vi­eigandi verkalř­sfÚl÷g, ■a­ er ßkv÷r­un sem samsvarar alveg ˇskum ■řskra verkalř­sfÚlaga. 1895 bar flokkurinn fram frumvarp til laga um a­ allir verkamenn Ý ÷llum starfsgreinum ver­i a­ grei­a til verkalř­sfÚlaga. Me­ eigin ˇ■rotlegum ßrˇ­ri kemur flokkurinn ß stofn Landssambandi vefi­jumanna, sjˇmanna, le­uri­jumanna, m÷rgum sta­bundnum fÚl÷gum nßmumanna, o. s. frv. Flokkurinn lei­ir ÷ll mikilvŠg verkf÷ll, Ý Roanne 1882, Decazeville 1885, Calais 1890, Carmaux 1892 og 1895, n˙ er hann a­ Ý Chalon og Ý Montceau-les-Mines. Loks mß nefna, a­ ß sama tÝma og JaurŔs og fÚlagar řta ß allan hßtt undir firru franskra verkalř­slei­toga - allsherjarverkfall, reynir verkamannaflokkurinn a­ koma verkalř­shreyfingunni ß raunhŠfan grundv÷ll me­ kerfisbundinni barßttu gegn ■essari hugmynd. Og ■arsem fylking JaurŔs vill innlima verkalř­sfÚl÷gin Ý sˇsÝalistaflokkinn, pˇlitÝskum hagsmunum sÝnum til framdrßttar, ■ß bo­a Guesde og Vaillant a­ verkalř­sfÚl÷gin skuli vera skipulagslega ˇhß­ sˇsÝalistaflokkinum, svo a­ ■au geti ■rˇast frjßlst.

Eftir allt ■etta er ljˇst a­ deilan ß milli svokalla­rar "andrß­herralegrar" fylkingar sˇsÝalista og "rß­herralegrar", stendur ekki um ■a­ hvort stunda skuli hagnřtt starf e­a "byltingarfrasa". Ůegar fylgismenn Millerands saka andstŠ­inga sina um a­ vanrŠkja hagnřtar umbŠtur, ■ß er ■a­ einungis af ■vÝ a­ hagnřt st÷rf merkir fyrir ■eim skilyr­islausan stu­ning vi­ n˙verandi rÝkisstjˇrn Ý ÷llu sem h˙n gerir og lŠtur ˇgert.

Sß sem er ß mˇti l÷gum Millerand-Colliard, ■a­ er, ß mˇti ■vÝ a­ dŠma b÷rn til sama vinnutÝma og fullor­na, hann er - ß mˇti vinnuvernd! Sß sem kallar stjˇrnarfrumvarpi­ um tr˙reglur hßlfkßk og getuleysi, hann vinnur a­ sigri klerklegs afturhalds! Sß sem afhj˙par "lř­veldislega" ves÷ld stjˇrnar Waldeck-Rousseau frammi fyrir ■jˇ­inni, hann er - ß mˇti v÷rn lř­veldisins!

Ůessar fullyr­ingar standa ß sama grunni og hi­ frŠga slagor­ afturhaldsmanna ß ■řska ■inginu, a­ fyrst ■řskir sˇsÝalistar hafi ß sÝnum tÝma hafna­ verkalř­stryggingum Bisrnarcks, ■ß sÚu ■eir ß mˇti fÚlagslegum umbˇtum.

═ rauninni stendur deila fr÷nsku sˇsÝalistanna ekki um hagnřt st÷rf, heldur hvernig eigi a­ vinna ■au, um "a­fer­irnar tvŠr". AndstŠ­ur ■eirra koma ekki fyllilega fram fyrr en liti­ er til sÚrstakra pˇlitÝskra a­stŠ­na Ý Frakklandi, ■ß fyrst er hŠgt a­ skilja ■Šr og meta.

═ l÷ndum undir konungsstjˇrn, einsog Ůřskalandi, er ■a­ einungis sˇsÝalÝsk verkalř­sstÚtt sem krefst lř­veldis, og ■vÝ er lř­veldi­ mj÷g nßtengt sˇsÝalismanum. ═ Frakklandi var lř­veldi­ hinsvegar ß■reifanleg mynd drottnunar borgarastÚttarinnar. Og sˇsÝalistar hlutu a­ beina gagnrřni sinni og andst÷­u a­ ■vÝ frß fyrstu stundu. A­eins Ý ■eim mŠli sem sˇsÝalistum tˇkst a­ rj˙fa blekkingarnar um lř­veldismynd rÝkisins, sřna fÚlagslegt inntak hennar, gßtu ■eir losa­ verkalř­sstÚttina ˙r herb˙­um borgaranna og skipulagt hana Ý sÚrst÷kum stÚttarflokki. Tilvera sˇsÝalismans var frß upphafi bundin ˇ■rotlegri barßttu gegn borgaralegum lř­veldissinnum. Og ■a­ er ˇgleymanlegt s÷gulegt afrek g÷mlu flokkanna, Guesdista og Blanqista (einnig svonefndra Allemanista a­ nokkru og ß annan hßtt, ■.e. me­ ÷fgafullri afneitun pˇlitÝskrar barßttu) a­ hafa klofi­ verkalř­sstÚttina frß borgaralegum lř­veldissinnum.

Guesde, Lafargue, Vaillant og fÚlagar hafa unni­ ■rotlaust Ý nŠr tuttugu og fimm ßr a­ ■vÝ a­ dřpka ■essa gjß milli ÷reigastÚttarinnar og lř­veldissinna­ra smßborgara. En barßttua­fer­ JaurŔs beinist hlutlŠgt a­ ■vÝ a­ moka yfir gjßna aftur. Ůessi hneig­ kemur a­ vÝsu ekki fyllilega fram Ý afst÷­u ■ingli­sins, en skřringin er s˙, a­ auk fÚlaga JaurŔs eiga ßkve­nir andstŠ­ingar hans, Vaillant, ZÚvaÚs og fÚlagar, ■ßtt Ý a­ mˇta afst÷­u ■ingflokksins og ■eir upphefja ßhrif tilskipana JaurŔs Ý verulegum mŠli.

Vissulega rekur hˇpur JaurŔs einnig sˇsÝalÝskan ßrˇ­ur, og tr˙ir ■vÝ fastlega a­ hann geti einmitt unni­ sˇsÝalismanum geysilegt gagn me­ sinni "nřju a­fer­". Meira a­ segja hefur JaurŔs sjßlfur lřst ■vÝ yfir Ý erindi Ý ParÝs,10/2 1900,a­ Ý ÷llum meginatri­um vŠri hann sammßla hinum frŠ­ilega sˇsÝalisma. En flokkur er ekki ■a­ sem hann segir um sig og tr˙ir, heldur ■a­ sem hann gerir. Ůrßtt fyrir einlŠga sˇsÝalÝska sannfŠringu og hina mestu hollustu vi­ mßlsta­ ÷reigastÚttarinnar, lei­ir ˙rslitaatri­i starfsins, pˇlitÝsk barßttua­fer­ fylkingar JaurŔs, til ■ess a­ brŠ­a verkalř­sstÚttina aftur inn Ý lř­veldisflokk borgarastÚttarinnar, ■.e. a­ ey­ileggja allt ■a­ starf sem sˇsÝalistar hafa unni­ ß aldarfjˇr­ungi.

Ůa­ er einmitt ˇttinn vi­ a­ falla ■annig aftur Ý hlutverk taglhnřtings borgaralegra flokka, sem hefur stundum leitt g÷mlu sˇsÝalÝsku fÚl÷gin til ■ess a­ ganga of langt Ý ■vÝ a­ gŠta sjßlfstŠ­ra hagsmuna sˇsÝalismans ß kostna­ dŠgurmßla, og hvetja verkalř­sstÚttina til a­ sitja hjß ß ÷rlagastundum lř­veldisins. Ůannig ber ßrei­anlega a­ harma ■a­ ˇskaplega, a­ Franski verkamannaflokkurinn og Byltingarflokkur sˇsÝalista skyldu sitja hjß Dreyfus-mßlinu Ý sta­ ■ess a­ taka forystu hreyfingarinnar og ßkvar­a ■arme­ stefnu hennar.

En ■a­ er alrangt a­ vilja skřra ■essa afst÷­u me­ hir­uleysi um pˇlitÝsk form. Ůegar ß ßrinu 1889 s÷g­u Guesdistar og Blanquistar skřrt og ˇtvÝrŠtt Ý yfirlřsingu sinni Ý tilefni Boulanger-ˇlgunnar: Lř­veldi er s˙ pˇlitÝska skipan sem verkalř­sstÚttin ■arf sÚr til frelsunar. Ůa­ ver­ur fyrir alla muni a­ var­veita".

Einnig n˙ sty­ja bß­ir flokkar ß ■ingi stjˇrn "varnar lř­veldisins" sem illskßrri kost, ■rßtt fyrir alla hennar vesŠld.

Mßli­ er ekki hvort eigi a­ verja lř­veldi­ e­a ekki, heldur hvort verkalř­sstÚttin eigi a­ mynda sjßlfstŠ­an stjˇrnmßlaflokk Ý andst÷­u vi­ allar borgaralegar stÚttir e­a hvort h˙n eigi a­eins a­ vera ˇvirkur hluti lř­veldisarms borgarastÚttarinnar. Kautsky sag­i fyrir tveimur ßrum a­ JaurŔs hef­i bjarga­ hei­ri franskra sˇsÝalista me­ Dreyfusherfer­ sinni. En n˙ ver­ur a­ segja a­ me­ ˇsveigjanlegri andst÷­u sinni vi­ rß­herradˇm sˇsÝalista hafi Guesde og Vaillant bjarga­, ekki a­eins hei­ri sˇsÝalismans, heldur hreint og beint sˇsÝalismanum sjßlfum.

Frß sÝ­asta al■jˇ­lega ■inginu Ý ParÝs hafa a­stŠ­ur franskra sˇsÝalista breyst gersamlega, ßn ■ess a­ menn tŠkju eftir ■vÝ erlendis og ßttu­u sig ß ■vÝ hve mikil umskiptin eru.

Ůegar ■ingi­ stˇ­ naut fylking JaurŔs mikils al■jˇ­legs stu­nings af tveimur ßstŠ­um: vegna djarflegrar Dreyfus-herfer­ar sinnar og vegna ßkafrar barßttu hennar fyrir sameiningu sˇsÝalista[23].

SÝ­an olli rß­herradˇmur Millerands ■vÝ a­ samvinna sˇsÝalista vi­ borgaraleg ÷fl Ý Dreyfus-ˇlgunni hefur ˙rkynjast Ý hlř­ni p˙lshests gagnvart rÝkisstjˇrninni og RˇttŠka flokkinum. Ůa­ forystuhlutverk Ý pˇlitÝskri barßttu verkalř­sstÚttarinnar, sem JaurŔs og fylgismenn hans nß­u um hrÝ­ Ý Dreyfus-ˇlgunni, hafa ■eir ■annig misst aftur til g÷mlu flokksfÚlaganna. Ůau eru n˙ framsŠknasta afli­ Ý stjˇrnmßlum landsins, sem jafnan ß­ur.

┴ sama hßtt hefur rß­herradˇmur Millerands or­i­ einingu sˇsÝalista ÷rlagarÝkur, vegna ■eirrar afst÷­ubreytingar sem hann hefur valdi­ hjß armi JaurŔs. Hafi mßtt finna smßvegis rÚttlŠtingu fyrir mßli Millerands ß me­an Dreyfus-ˇlgan var og lř­veldi­ virtist vera Ý andarslitrunum, ekki bara hluta­eigendum Ý Frakklandi, heldur lÝka ■eim sem fylgdust me­ erlendis, ■ß er engin afs÷kun til fyrir rß­herradˇmi Millerands eftir ˇfarir stjˇrnarinnar Ý varnara­ger­unum. En n˙ er JaurŔs hŠttur a­ lÝta ß ■ßttt÷ku sˇsÝalista Ý rÝkisstjˇrn sem undantekningu, og Ý rŠ­um sÝnum Ý Lille og Ý Bourges tala­i hann ■vert gegn sam■ykkt fyrsta franska einingar■ingsins sem hann haf­i ■ˇ sjßlfur greitt atkvŠ­i. Einnig gengur hann ■vert gegn till÷gu Kautskys, sem sam■ykkt var ß al■jˇ­lega ■inginu Ý ParÝs, ■egar hann lřsir ■vÝ yfir a­ rß­herradˇmur sˇsÝalista sÚ e­lileg barßttua­fer­ verkalř­shreyfingarinnar, "nř a­fer­". Ůar me­ hefur hann skapa­ starfsemi hˇps sÝns grundv÷ll sem gerir sameiningu vi­ a­ra sˇsÝalÝska hˇpa ˇskaplega erfi­a. Me­ ■vÝ a­ halda fast vi­ barßttua­fer­ sem sˇsÝalÝskir andstŠ­ingar hans hafa ekki a­eins rÚtt til a­ berjast gegn, heldur er ■eim ■a­ skylt, ■ß er ■a­ n˙ einmitt JaurŔs, ˇ■reytandi barßttuma­ur fyrir einingu, sem grefur undan eigin verki og veldur sundrungu.

┴standi­ hefur sem sÚ sn˙ist um 180 grß­ur frß Al■jˇ­lega ■inginu, og ■a­ gerir sˇsÝalistum um heim allan nau­synlegt a­ endursko­a rŠkilega vi­horf sÝn gagnvart mßlum franskra sˇsÝalista

Ůetta ß sÚrstaklega vi­ okkur Ý Ůřskalandi. Vi­ h÷fum a­ mÝnu ßliti alls enga ßstŠ­u til a­ berjast gegn flokki Ý ÷­ru landi, sem Ý ÷llum meginatri­um stendur ß sama grundvelli og vi­, nÚ heldur ßstŠ­u til a­ dßsama stefnu Ý ÷­ru landi sem hefur a­eins lßti­ ß sÚr krŠla hjß okkur lÝka, og flokkur okkar berst gegn, hvar sem ß reynir Ý starfi.

═ barßttua­fer­ JaurŔs birtast raunar ÷ll megineinkenni endursko­unarstefnu sˇsÝalista, einsog vi­ h÷fum kynnst henni Ý Ůřskalandi. Kenningin um endurvakningu smßborgaralegrar rˇttŠkni Ý Frakklandi er einungis pˇlitÝsk hli­stŠ­a kenningarinnar um a­ smßi­jan se ˇdrepandi[24]. A­ takmarka stefnu sˇsÝalista vi­ a­ger­ir sameiginlegar me­ borgaralegum lř­veldissinnum, ■annig er Ý verki sigrast ß "sˇsÝalistagrřlunni". A­ afnema alla gagnrřni ß hina "lř­veldislegu" stjˇrn me­an be­i­ er eftir blessunarrÝku starfi hennar - ■a­ er framkvŠmd reglunnar: "Slßi­ ekki ß framrÚtta h÷nd". Stefnulausar a­ger­ir frß degi til dags, sem fara eing÷ngu eftir stundarbandal÷gum ß ■ingi - ■annig holdgast stefnan "frß einu tilviki til annars!" Og sˇsÝalÝskur rß­herra sem okrar ß brau­inu - ■a­ er mesti sigur "hagnřtra stjˇrnmßla" ß hinum grßu "frŠ­um".

Ůa­ ver­ur ■vÝ skiljanlegt a­ rß­herradˇmur Millerands og barßttulei­in sem tengist honum hefur hloti­ ßkafan stu­ning hentistefnumanna hjß okkur eins og annarssta­ar. Af s÷mu ßstŠ­u er ■a­ sem mßl Millerands hefur svo geysimikla ■ř­ingu al■jˇ­lega og s÷gulega fyrir sˇsÝalÝska hreyfingu.

═ Frakklandi ver­um vi­ n˙ vitni a­ mj÷g ßhrifamikilli tilraun me­ hentistefnu sˇsÝalismans, sem allar forsendur vantar fyrir annarssta­ar. Vegna pˇlitÝskra a­stŠ­na Ý Ůřskalandi og hins, a­ hreyfing sˇsÝalista er ■ar lÝfrŠn heild, einhuga frŠ­ilega, vir­ist ˙tiloka­ a­ fylgismenn ■essarar stefnu ■ar komist Ý ■ß a­st÷­u a­ mˇta verkalř­shreyfinguna eftir kenningum sÝnum og framkvŠma svo stefnu sÝna. Ůeir geta ekki anna­ gert en t÷nnlast ß frasanum "hagnřtt starf" ßn ■ess a­ nß umtalsver­um ßhrifum ß hvernig ■a­ er gert.

═ Frakklandi sjßum vi­ n˙ hentistefnuna Ý framkvŠmd. ┴ einstŠ­an hßtt mŠttust sÚrstŠ­ir ■Šttir Ý ■rˇun verkalř­shreyfingarinnar og borgaralegs samfÚlags, og ■vÝ komst h˙n skyndilega til valda. Frasinn um "hagnřtt starf" er a­ verki, spilakˇngur er or­inn a­ raunverulegum konungi.

Hann hefur veldissprotann Ý hendi, hann getur sřnt hva­ hann getur.

Og hann sřnir ■a­.

A­ hßlfu er hann b˙inn a­ ver­a sÚr til hß­ungar, brßtt Štti ■a­ verk a­ ver­a fullkomna­. Reynslan af rÝkisstjˇrn Waldeck-Millerand er til ■ess fallin a­ fŠla sˇsÝalista Ý heild um allan heim frß tilraunum me­ hentistefnu.

╔g ˇska henni ■vÝ langra lÝfdaga!

 


Athugasemdir:

[1] Ůßtttaka sˇsÝalistans MillerandÝ borgaralegri rÝkisstjˇrn Waldeck-Rousseau olli miklum umrŠ­um ß al■jˇ­legu ■ingi sˇsÝalista Ý ParÝs, 23.-27. sept. 1900. Loks var sam■ykkt tillaga frß Kautsky um a­ hafna slÝkri stjˇrnar■ßttt÷ku ekki Ý grundvallaratri­um, heldur bŠri a­ taka afst÷­u til hennar frß einu tilviki til annars.

[2] ╔g ney­ist til a­ lei­rÚtta einnig ■essa fullyr­ingu Vollmars um sta­reyndir. ═ brÚfi 12/12 ■.ß. sem Kautsky hefur fengi­ mÚr, skrifar Enrico Ferri: "╔g er ß mˇti, n˙ sem ■ß. ═ Mantua sag­i Úg einungis a­ eigi nřja konungdŠmi­ Ý rauninni a­ leggja inn ß umbˇtalei­ina (einsog stjˇrnmßlamenn okkar segja enn, eftir konungsmor­i­ og eftir a­ mßl■ˇfsa­ger­irnar hafa sřnt ■eim framß vanmßtt afturhaldslaganna), ■ß ver­i a­ velja menn sem eru fŠrir um a­ gera umbŠtur og ekki gamla afturhaldsmenn (af tagi Sonninos) sem tala n˙ um umbŠtur til ■ess eins a­ komast Ý stjˇrnina. Og ■ar sem ÷flin yst til vinstri eru sˇsÝalistar, lř­veldissinnar og RˇttŠkir, ■ß sag­i Úg a­ kalla bŠri RˇttŠka flokkinn Ý rÝkisstjˇrn (lei­togi ■eirra, Sacili, a­hyllist konungdŠmi opinberlega). Ífugt vi­ ■a­ sem ß mig er bori­ hefi Úg Švinlega sagt a­ ■ßtttaka sˇsÝalista e­a lř­veldissinna Ý rÝkisstjˇrn Ýtalska konungsrÝkisins vŠri ˇm÷guleg e­a hlŠgileg. ╔g endurtˇk ■etta nřlega Ý ■ingrŠ­u (3.des.) um stefnuskrß nřja konungdŠmisins. Sko­anir mÝnar hafa ■vÝ Ý engu breyst frß ■vÝ Ý ParÝs. " RL.

[3] Al■jˇ­legt ■ing sˇsÝalista Ý ParÝs ... BerlÝn 1900, bls. 17.

[4] 19. des. 1900 sambykkti franska ■ingi­ sakaruppgj÷f ß ÷llum pˇlitÝskum dˇmum undangenginna ßra me­ fßeinum undantekningum. Allt refsivert athŠfi tengt Dreyfus-mßlinu skyldi ■ar a­ auki sko­ast sem ˇframi­.

[5] Sjß Marx: 18. brumaire L˙­vÝks Napˇleons Ý ┌rvalsrit II, bls. 137-8. Ůř­.

[6] Vi­ tvŠr fyrrnefndu borgirnar vann Napoleon Bonaparte frŠgan sigur, en vi­ hinar sÝ­arnefndu bei­ her Napoleons III afgerandi ˇsigur 1870. Ůř­.

[7] Ůegar Dreyfus-mßli­ var teki­ til endursko­unar, 12/8 1899, voru nokkrir andstŠ­ingar endursko­unarinnar handteknir. Lei­togi gy­ingafjenda, GuÚrin, bjˇst ■ß um Ý h˙si vi­ Rue Chabrol. Hann hˇta­i skothrÝ­ ef reynt yr­i a­ brjˇtast inn. Stjˇrnin lÚt ■ß setjast um h˙si­ og svelti hann ˙t, hann gafst upp 19/9 og var dŠmdur Ý 10 ßra fangelsi 4/1.

[8] "beau geste" merkir: ˇvŠnt, tÝguleg ath÷fn, e­a e-­ ■.u.l. Paul DÚroulŔde var framßma­ur me­al franskra ■jˇ­rembumanna. 23/2 1899, Ý hita Dreyfusmßlsins, hvatti hann Roget hersh÷f­ingja opinberlega til a­ fremja valdrßn. DÚroulÚde var handtekinn og 4/1 1900 var hann dŠmdur Ý 10 ßra ˙tleg­.

[9] fasÝsk fj÷ldahreyfing ß s. hl. 9. ßratugsins. Ůř­.

[10] RŠdd Ý franska ■inginu jan.-mars 1901 og sam■ykkt, sjß bls. 96-8 hÚr.

[11] "Stjˇrninni ver­ur raunar mj÷g au­velt a­ svara ■vÝ til, a­ ■ˇtt h˙n uppfylli ekki grundv÷ll lř­veldisins, ■ˇtt h˙n nßi n˙ einungis til tr˙arreglanna, ■ß geri h˙n ■etta til a­ for­ast mestu hŠtturnar. Hlutverk hennar er a­ gera frelsi­ fŠrt um a­ verjast sjßlft (PÚtite RÚpublique, 17/1, 1901) RL.

[12] Fljˇt undirheimanna Ý grÝskri go­afrŠ­i, tßknar gleymsku. Ůř­.

[13] Merkilegt, nřtt " atri­i var a­ koma fram um ■essi l÷g. ═ Petite RÚpublique 9/2 er uppkast a­ tilskipun Millerands um undantekningar frß l÷gleyf­um vinnutÝma; lengingu vinnutÝma fullor­inna (um 1-2 tÝma) Ý marg■Šttum fyrirtŠkjum. ═ framkvŠmd vinnuverndar eru st÷­ugt undantekningar frß l÷gleyf­um vinnutÝma. En eftir a­ Millerand hefur gert jafnlangan vinnutÝma barna og fullor­inna a­ grundvelli laga sinna, lengir hann vinnutÝma fullor­inna aftur me­ tilskipun. Ůa­ sannar a­ anna­hvort er honum ekki alvara me­ framkvŠmd laganna e­a r÷kunum sem hann fŠr­i fyrir ■eim. Hvort heldur sem er, hefur verksmi­jub÷rnunum veri­ fˇrna­ til einskis. RL.

[14] Ůannig hafa bŠ­i franska al■ř­usambandi­ og ■ing fr÷nsku rß­ningarskrifstofanna Ý ParÝs 1900 lagst gegn ■essum umbˇtum. Um lagalega hli­ frumvarpsins, sjß hina prř­ilegu grein Marius Moutet Ý Mouvement socialiste nr. 30. RL.

[15] Frumvarp ■řsku stjˇrnarinnar 20/6 1899, ßtti a­ hamla gegn sÝvaxandi verkfalls÷ldu me­ ■vÝ a­ svipta verkamenn samtakarÚtti og verkfallsrÚtti. Geysilegar fj÷ldaa­ger­ir leiddu til ■ess a­ frumvarpi­ var fellt ß ■ingi 20/11 1899.

[16] ┴bending Hirsts (Deutsche Worte nr. 1. Ý ßr) um a­ Ý hverri atvinnugrein sÚu vinnudeilur leystar af sama fÚlagsdˇmi og ■vÝ jafnist vinnuskilyr­in, stenst ekki. FÚlagsdˇmur dŠmir einungis um ■Šr kr÷fur sem verkamenn ß tilteknum vinnusta­ gera hverju sinni, og mß ekki fara ˙t fyrir ■Šr. En s÷mu kr÷fur ■arf a­ setja fram, og ■a­ getur a­eins verkalř­sfÚlag. RL.

[17] Sjß hina prř­ilegu umfj÷llun Legiens Ý Vorwńrts 25/ 12 19009, greinar Ý Correspondenzblatt der Generalkommission der Gewerkschaften Deutschlands" nr. 47 og 51 Ý fyrra; Ísterreichischer Metallarbeiter 29/11, 1900 og Voix du peuple 3.-10/2, 1900. Eindregin andsta­a mikils hluta franskra verkalř­slei­toga byggist m. a. ß alkunnum draumˇrum ■eirra um allsherjarverkfall. RL.

[18] ═ feb. 1901 hˇfu nßmumnenn Ý Montceau-les-Mines verkfall fyrir launahŠkkun og styttingu vinnutÝma. Sk÷mmu sÝ­ar voru 3000 hermenn fluttir til borgarinnar og undir vernd ■eirra hˇfu fÚlagar sk. gulra verkalř­sfÚlaga vinnu. ═ maÝ 1901 hŠttu nßmumenn verkfallinu, sem var­ ßrangurslaust.

[19] JaurŔs dregur meira a­ segja upp litrÝka mynd af ■vÝ hvernig allir verkamenn ■ysja af vinnusta­ samtÝmis - st˙lkurnar til a­ gle­jast yfir ˇskertri fegur­ sinni, mŠ­ur flřta sÚr a­ v÷ggu brjˇstmylkinga sinna, karlar til a­ menntast sem verkamenn byltingarinnar vi­ alvarlegt nßm, og b÷rnin Ý vÝmu ljˇsadřr­ar og tˇnlistar skˇgarins. JaurŔs hefur bara gleymt ■vÝ,a­ um ■a­ leyti sem b÷rnin ■ysja ˙r verksmi­junum samkvŠmt l÷gum Millerands, er or­i­ aldimmt Ý skˇginum og fuglarnir l÷ngu sofna­ir. RL.

[20] Sjß rŠ­u JaurŔs i Lille, pr. Ý Les deux mÚthodes, bls. 8. RL.

[21] Svo hÚt riddarali­ssveit Napˇleons I; Ý yfirfŠr­ri merkingu: ofstŠkisfullir stjˇrnarsinnar. Ůř­.

[22] Svo a­ vi­ t÷kum n˙ a­eins sřnishorn ˙r Mßna­arriti fulltr˙a verkamannaflokksins (Bulletin mensuel de la Federation Nationale des ╔lus du Parti Ouvrier) 1/11, 1900, ■ß ßkvß­u bŠjarstjˇrnir flokksins um ■etta leyti: Ý Vieux-CondÚ a­ ÷ll barn fengju ˇkeypis skˇlav÷rur; Ý ArmentiŔres a­ dreifa ■rjßtÝu mi­um ß hverja leiksřningu me­al verkamanna; Ý Lille a­ veita nokkrum verkalř­sfÚl÷gum 100-259 franka fyrir fer­akostna­i fulltr˙a ß ■ing verkalř­sfÚlaga, ennfremur ellilaun handa bŠjarstarfsm÷nnum eftir sj÷tugt, 150-300 franka ß ßri; Ý Roubaix var ger­ur samningur vi­ sporvagnafÚlagi­, sem tryggir starfsm÷nnum fÚlagsins ßtta stunda vinnudag, fj÷gurra franka lßgmarkslaun, full laun til varali­smanna vi­ herŠfingar, veikindasjˇ­ undir stjˇrn starfsfˇlksins. Hann ver­i fjßrmagna­ur me­ 1% launa og a­ ÷­ru leyti af fyrirtŠkinu, og tryggir veikum verkam÷nnum full laun Ý tvo mßnu­i, ennfremur ellilaun, og fastanefnd skipu­ af bß­um a­iljum rŠ­i ßgreiningsefni; Ý Hem ˇkeypis ˙tf÷r; Ý Issoudun ver­a tryggingafÚl÷gin a­ halda uppi sl÷kkvili­inu; og loks er ˇkeypis ■vottah˙s bŠjarins Ý Saint-Pourcain. RL.

[23] ËlÝkt ÷­rum hˇpum sˇsÝalista Ý Frakklandi, hß­u Jean JaurŔs og fylgismenn hans samrŠmda barßttu gegn herna­arstefnunni me­an ß Dreyfus-mßlinu stˇ­ og beittu sÚr fyrir sameiningu hinna řmsu hˇpa.

[24] Sjß FÚlagslegar umbŠtur e­a bylting, lok 2. kafla. Ůř­.

 


Last updated on: 10.03.2008