Karl Marx

Marxistisch Internet-Archief, Nederlandstalig

“De filosofen hebben de wereld slechts verschillend geïnterpreteerd; het komt er op aan haar te veranderen.”
- Karl Marx, Stellingen over Feuerbach, stelling 11 -

Hieronder de meest recente toevoegingen. U kan ook de (filterbare) tabel met alle teksten van deze site raadplegen. Een andere mogelijkheid is direct naar een auteur te gaan. Uiteraard is zoeken eveneens mogelijk. Wij hebben ook een logboek.

Mee werken?



Rechtstreeks naar een auteur:


Balans van vier jaar regering Den Uyl

Jan Van Dijk en Jan Stuart, 1977

In eerder verschenen IKB-teksten is herhaaldelijk van de uitdrukking gebruik gemaakt, dat de ‘regering Den Uyl tot stand is gekomen door middel van de beëindiging van de grootste stakingsbeweging sinds 1946’ en ‘dat zij dus ontstaan is om de arbeidersbeweging opnieuw in te schakelen in het beheer van het kapitalisme’. ...


Over behoeften en belangen van de mensen en over de zin van het werk

Rudolf Boehm, 1982

... Ik zie de kapitalistische productiewijze op de eerste plaats gekenmerkt door het principe van de “onvoorwaardelijke ontwikkeling van de productie om de productie” (Marx), en dus niet – niet op de eerste plaats – door de privé-eigendom in de productiemiddelen. ...


Ronald Reagan: Arturo Ui met een menselijk gelaat?

Ludo Abicht, 1982

Een passage uit een brief van een maatschappelijk werkster uit Los Angeles, al meer dan tien jaar actief in pacifistische en progressieve organisaties, vat ongewild een aantal typische aspecten van het Reagan-syndroom samen: ‘Hij is zo slecht dat de mensen het beginnen in te zien en de afdoendheid van zijn programma’s in twijfel trekken. En dat niettegenstaande een reeks positieve economische factoren hier in Zuid-Californië, o.a. de militaire industrie. Ik hoop dat zijn psychologie zal aanslaan, dat de mensen opnieuw fier zullen worden op hun werk en het land weer zullen doen draaien. Maar psychologie is niet alles. In elk geval is het prettig, en een soort van opluchting, een optimistisch man op televisie naar je te zien glimlachen – zolang hij met zijn glimlach ook niet tegelijk de wereld opblaast.’. ...


De ecologische problemen, Agalev en de arbeidersstrijd

Paula Burghgraeve, 1982

Bij de Europese verkiezingen verschijnt in Vlaanderen voor het eerst de ecologische beweging echt op het politieke toneel. Met 77.984 stemmen of 2,3 % behalen ze het dubbele van de stemmenoogst van de KP in Vlaanderen. Ondertussen verdubbelden ze bijna hun stemmenpercentage. ...


Differentiaalrente 2 – Tweede geval: dalende productieprijs

Hoofdstuk 42 van Marx’ Het Kapitaal, boek 3

De productieprijs kan dalen wanneer extra kapitaalinvesteringen plaatsvinden met een constante, dalende of stijgende productiviteitsgraad. ...


Kunst en Religie

Een nieuwe vertaling van Widukind De Ridder

Voorliggend essay verscheen oorspronkelijk in de Rheinische Zeitung en lijkt op het eerste gezicht een schoolvoorbeeld van jonghegeliaanse religiekritiek. ...


Kommer en kwel van de KPB

Jan Vermeersch, 1982

Het is volstrekt passend dat het Vlaams Marxistisch Tijdschrift enige aandacht besteedt aan een partij die zich op het marxisme beroept. Temeer daar communistische congressen – want het betreft hier wel degelijk het onlangs gehouden 24ste congres van de Kommunistische Partij van België – zelden op hun inhoudelijke merites beoordeeld worden. ...


De internationale economische conjunctuur

Winfried Wolf, 1981

Terwijl de instituten die de burgerlijke economie onderzoeken hun voorspellingen van maand tot maand, ja zelfs van week tot week, naar beneden blijven herzien, blijven zij voor 1981 over “groei” of “minigroei” spreken. Maar de werkelijkheid is ondertussen duidelijk geworden: sinds het 3e kwartaal van 1980 beleeft de internationale kapitalistische economie haar derde internationale gesynchroniseerde recessie sedert de Tweede Wereldoorlog, ...


De wederopstanding van Eduard Bernstein

Marcel van der Linden, 1981

Eind mei publiceerde de Arbeiderspers het boek van Eduard Bernstein: De Voorwaarden tot het socialisme en de taak der sociaaldemocratie. Het is niet de eerste keer dat dit – oorspronkelijk in het Duits geschreven – boek in het Nederlands verschijnt. Meer dan tachtig jaar geleden werd het al in Amsterdam uitgegeven. Welke beweegredenen zou De Arbeiderspers gehad kunnen hebben om een vrijwel vergeten boek in een dure editie opnieuw te doen verschijnen?


“De linkse beweging hoeft zich niet in de verdediging te laten dringen” Een gesprek met Ernest Mandel

De Internationale - Tijdschrift, 1981

... In de laatste periode van de regering Carter werden al verscheidene maatregelen genomen, zoals uitbreiding van de bewapening, aanpassing van de bewapening aan de nieuwe situatie, de oprichting van een snel inzetbare interventiestrijdmacht (rapid deployment force), en de decentralisering van de commandostructuur. Deze maatregelen geven het imperialisme tot op zekere hoogte mogelijkheden om een tegenoffensief te beginnen – in het Midden-Oosten, in Midden-Amerika, in Zuid-Amerika, en waarschijnlijk ook in Afrika ...


Reagans buitenlandse politiek - Naar nieuwe Vietnams?

Robert Went, 1981

In de korte tijd dat Reagan president van de Verenigde Staten is, staat z’n naam bijna iedere dag op de voorpagina’s. Reagan schopt wild om zich heen: de oorlogsdreiging wordt flink opgevoerd ...


De CPN - De discussie moet nog beginnen

Jan-Willem Stutje, 1981

Een beginselprogramdiscussie in de CPN is geen alledaags verschijnsel. Na zoveel jaren lijkt de partij zich dan te gaan toerusten met een nieuw programma, of beter nog, met een programma, aangezien het oude dat dateert van 1952 altijd een ontwerp is gebleven.
De context, waarin deze discussie plaats vindt – een zich opener en liberaler opstellende partij – geeft er een extra belang aan. ...


Het geheim van Van Agt

Herman Pieterson, 1981

Er moeten twee erg frustrerende beroepen zijn op dit moment. Econoom-voorspeller bij de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) of bij het Nederlandse Centraal Planbureau (CPB) is er een van. Het andere is minister in de regering Van Agt. Nog afgezien van het verloop in die ploeg (de ministers lossen elkaar regelmatig af), moet dat vooral zo zijn omdat deze regering er niet in geslaagd lijkt haar beleid uit te voeren. Dat geldt vooral op het economische vlak. ...


De rechtse uitdaging en linkse alternatieven in internationaal perspectief

Ingo Schmidt, 2017

We leven in een paradoxale wereld. Binnen radicaal-links is veel debat ontstaan over de plotse veelheid aan ontevreden sociale groepen – vaak samengebracht onder de noemer de 99 % of het precariaat – die strijden tegen een abstracte notie van een imperiaal regime en zijn 1 %. Kapitalisme en klasse, voorheen de concepten die de linkse politiek hielp een duidelijke koers te varen doorheen de chaos van het alledaagse leven – zijn nu niet meer dan onderwerpen van theoretisch debat met weinig verbinding naar concrete politieke praktijken. ...


Bij de Nederlandse vertaling van Mandels Traité d’économie marxiste

Ludo Cuyvers

... De economische theorie van het marxisme dat voor mij ligt is een nagenoeg geheel ongewijzigde “Traité”. Het spreekt dus vanzelf dat onze bewondering voor Mandels eruditie waarvan de “Traité” de neerslag bevatte, ook geldt voor De economische theorie van het marxisme. Zonder twijfel is het boek een mijlpaal in de ontwikkeling van het marxisme, wat verklaart waarom het in zoveel talen werd vertaald. ...


Antoon Roosens pleit een dossier

Koen Raes

Roosens’ ‘pamflet’ over het Vlaams probleem verschijnt op een geschikt ogenblik: net in een periode waarin de federalistische gedachte zich onder invloed van de kapitalistische crisis en de daarmee verbonden crisis van de staatsapparaten in een stroomversnelling bevindt. Waar de auteur in zijn boek nog een fel pleidooi houdt voor de verbinding van de – Vlaamse of Waalse – klassenstrijd met de strijd voor een consequent gefederaliseerde staatsstructuur, is gedurende de laatste maanden al gebleken hoe deze verbinding m.n. bij het ACW en bij de Waalse arbeidersbeweging aan het groeien is. ...


De sociale en politieke grondslagen van het ‘nieuwe liberalisme’

Koen Raes

Het neoliberaal gedachtegoed, tot voor kort nog door heel wat ideologie-critici als achterhaald en ‘oudmodisch’ omschreven, is in ons land tot officiële regeringsfilosofie geworden, en ‘radicaal-liberaal’ Guy Verhofstadt bracht het al tot voorzitter van de tweede grootste Vlaamse partij. In de meeste westerse landen wordt ter bestrijding van de kapitalistische crisis teruggegrepen naar eenzelfde recept: afbraak van de sociale zekerheid, inkrimping van de staatsuitgaven, inflatiebestrijding volgens monetaristische principes, aan banden leggen van de macht van de arbeidersbeweging, fiscale bevrijding voor kapitalistische winsten e.d.m. ...


Differentiaalrente 2 – Eerste geval: constante productieprijs

Hoofdstuk 41 van Marx’ Het Kapitaal, boek 3

... Wanneer we hier van surpluswinst spreken, is dat altijd te verstaan als het evenredige deel van het product, waarin de surpluswinst zich toont. Onder het meerproduct of surplusproduct verstaan we het productdeel waarin de gehele meerwaarde, of in sommige gevallen het gedeelte dat de gemiddelde winst vertegenwoordigt. De specifieke betekenis, dat het woord krijgt bij het rentegevende kapitaal, geeft, zoals eerder aangetoond, aanleiding tot misverstanden.


Klassenstrijd en crisis van de welvaartsstaat

Dirk Van Damme, 1982

Sinds de tweede wereldoorlog zijn de sociale voorzieningen in die mate uitgebreid, dat men van de ‘welvaartsstaat’ is gaan spreken. Met deze term werd de komst van een nieuw tijdperk gesuggereerd waarin de oude tegenstellingen van het kapitalisme zouden opgelost zijn. In die zin hield en houdt het spreken over ‘welvaartsstaat’, ‘postindustriële maatschappij’, ‘gemengde economie’, enz. een invloedrijke ideologische operatie in: ...


De crisis binnen de CVP

Jef Turf, 1982

De CVP neemt zich voor op 13 maart tijdens een nationaal congres conclusies te trekken betreffende de oorzaken van haar stembusnederlaag. Het voorbereidend werk bestaat uit een “wetenschappelijke studie” en een enquête bij de leden. Alleen de methode reeds wijst op onzekerheid van de CVP-leiding. ...


De bonapartistische staat

Denis Berger, 1977

“De mensen leven meer dan ooit in de schaduw van de staat”, schrijft Ralph Miliband. Om een historisch perspectief te openen is het van belang de juiste aard te kennen van de instellingen die de horizon van de strijd van de mensen verduisteren. Wanneer de repressie, in al zijn vormen, de dagelijkse werkelijkheid van de arbeiders is, kan het zinloos lijken zich al te lang het hoofd te breken over de politieke kleur of de verschillende banden van diegenen die deze repressie bepalen. Toch is het de noodzakelijke voorwaarde voor een doeltreffend handelen, dit wel te doen. ...


De beheerste vakbeweging

Tom van der Meer, 1977

De afgelopen zomer verscheen bij uitgeverij Van Gennep De beheerste Vakbeweging: 568 pagina’s dik en geschreven door vier Leidse sociologiestudenten. De uitgever schrijft enthousiast op de achterflap: De beheerste vakbeweging behandelt de jaren tussen 1959, toen de geleide loonpolitiek werd opgegeven, en 1973, het eerste optreden van het kabinet-Den Uyl. ...


Sneevliet

Herman Pieterson, 1977

Na lang wachten is het boek waar Piet van ‘t Hart jarenlang aan heeft gewerkt dan gepubliceerd. Triest genoeg is het postuum uitgekomen. Kort na het voltooien van het werk stierf Van ‘t Hart, op 2 oktober 1975. Zijn boek is daarmee niet alleen een bedoeld monument voor Sneevliet, maar ook een onbedoeld monument voor Van ‘t Hart zelf geworden (in de revolutionaire beweging werkend onder de naam Perthus). ...


Indonesië – stagnatie en strijd

Fritjof Tichelman, 1977

In het vorige artikel De Aziatische productiewijze (De Internationale, jaargang 3, nummer 5), hebben we geprobeerd het bredere Zuidoost-Aziatische kader aan te geven, waarbinnen de historische ontwikkeling van Indonesië geplaatst moet worden. Onder Aziatische productiewijze werd wezenlijk verstaan een specifieke relatie tussen een grotendeels zelfvoorzienende dorpsgemeenschap met taaie collectieve elementen, en een zeer sterke staat die zich het merendeel van het agrarisch meerproduct toe-eigent en centraliseert; ...


Polen

1977

Eind juni 1976 verschijnen er in de kranten berichten over de Poolse arbeiders die in verzet zijn gekomen tegen prijsverhogingen van gemiddeld 70 %. Het opbreken van de spoorlijn bij Ursus en het na één dag weer intrekken van de maatregelen, vormen de wapenfeiten die het vermelden waard blijken in de pers. Al met al is de berichtgeving nogal matig van kwaliteit en erg fragmentarisch. Het onderstaande artikel is een poging de gebeurtenissen van die periode in juiste verhoudingen weer te geven. ...


Tweede vorm van de differentiaalrente (Differentiaalrente 2)

Hoofdstuk 40 van Marx’ Het Kapitaal, boek 3

Tot dusver hebben we de differentiaalrente alleen bekeken als het resultaat van een productiviteitsverschil van gelijke kapitaalinvesteringen op gelijke percelen van verschillende vruchtbaarheid, zodat de differentiaalrente bepaald was door het verschil tussen de opbrengst van het kapitaal, geïnvesteerd in de slechtste renteloze grond, en van het kapitaal, geïnvesteerd in de betere. We hebben kapitaalinvesteringen bekeken, naast elkaar op verschillende percelen, zodat elke nieuwe kapitaalinvestering overeenkwam met een meer extensieve grondbewerking, een uitbreiding van bewerkte percelen. ...


Over het vakbondsvraagstuk

Leon Trotski, 1923

Dit artikel is direct na het Vierde Wereldcongres van de Komintern geschreven. Als antwoord op de argumenten van kameraad Louzon. Want op dat moment was de aandacht meer gericht op ons gevecht tegen de socialistische rechtervleugel, tegen dissidenten van de tweede lichting, Verfieul, Frossard en dergelijke. In dit gevecht trokken we samen op met de syndicalisten en heb ik er voor gekozen de publicatie van dit artikel uit te stellen. ...


Solidair met Wolf Biermann

1977

Op 16 november 1976 werd de zanger, dichter en criticus Wolf Biermann zijn Oost-Duits staatsburgerschap ontnomen door een besluit van het Politiek Bureau van de SED (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, de stalinistische CP van Oost-Duitsland die in 1946 tot stand kwam door een fusie van de CP en de SP in het Oost-Duitse gebied, dat toen door het Sovjetleger bezet was). Het besluit werd genomen toen de zanger op tournee was in West-Duitsland. Het sluit tenminste voor het ogenblik de Oost-Duitse grens voor hem en verhindert hem naar zijn land terug te keren. De stalinistische bureaucratie gebruikte een smerig manoeuvre ...


Ter kritiek van de politieke economie (1861 - 1863)
Het hoofdstuk De absolute meerwaarde

Karl Marx

De meerwaarde, dat het kapitaal aan het einde van het productieproces heeft, heet, volgens het algemene begrip van de ruilwaarde uitgedrukt: de in het product ‘geobjectiveerde’ arbeidstijd, of de hoeveelheid in haar opgenomen arbeid, is groter dan die in het oorspronkelijke kapitaal, dat tijdens het productieproces voorgeschoten werd, de opgenomen arbeidstijd. ...


De Internationale, Nederlandstalig theoretisch orgaan van de IVe Internationale, 1976, nr. 13 (nr. 5), juni, jg. 3

Inhoud van het nummer:
Vietnam na de hereniging
Bij het begrip “Aziatische productiewijze”
De revolutie in Angola
De uitbouw van het repressie apparaat in West-Duitsland
De actualiteit van Gramsci, Jo De Leeuw


Eerste vorm van de differentiaalrente (Differentiaalrente 1)

Hoofdstuk 39 van Marx’ Het Kapitaal, boek 3

We bekijken eerst de ongelijke resultaten uit gelijke hoeveelheden kapitaal, toegepast op verschillende gronden van gelijke omvang; of, bij ongelijke omvang, de resultaten berekend op een even grote oppervlakte. ...


De Internationale, Nederlandstalig theoretisch orgaan van de IVe Internationale, 1976, nr. 12 (nr. 4), april, jg. 3

Inhoud van het nummer:
Editoriaal: Vele wegen leiden uit Moskou
Trotski’s voorspelling
De Communistische Partij van België: een gewone volgzame stalinistische partij
De CPN en het socialisme
De Italiaanse CP: een nationaal-stalinistische partij
10 stellingen over de sociaaleconomische wetmatigheden van de overgangsmaatschappij tussen kapitalisme en socialisme


De loopgraaf

Leon Trotski

... De loopgraven strekken zich uit van Duinkerken tot Belfort. Zij kringelt zich door de duinen van Vlaanderen, deze zwarte draad wentelt zich dan langs de kalkachtige Champagne en loopt uit in de dennenbossen van de Vogezen; een strook van 800 kilometer. In deze loopgraven zit het Franse leger verborgen, proberend zich te handhaven. De Franse loopgraven zijn niet tijdelijk, ondanks dat ze op verschillende tijden en verschillende plaatsen in de loop van het gevecht zijn gegraven. Het is een cruciale grens, waarvoor met ontelbare levens moet worden betaald, elke keer als ze maar een klein beetje naar voren of achter worden verplaatst. ...


1905-1917 Welke taken liggen voor ons in de huidige revolutie?

Leon Trotski

De Frans-Pruissische oorlog van 1870-1871 vormde het einde van de stortmachtige periode van totstandkoming van de Europese natiestaten. En er trad een periode van politieke stagnatie in. In de drukvaten van de kapitalistische samenlevingen begonnen de tegenstellingen zich op te stapelen, maar die kwamen nergens duidelijk naar voren, ondanks dat ze in de geschiedenis hun gelijke niet kenden. Het grote kunststuk van de heersende klasse bestond uit het feit dat ze deze tegenstellingen wisten te verbloemen, de scheuren dichtsmeerden en alle grote vraagstukken naar de toekomst wisten te verwijzen. ...


Vlaams Marxistisch Tijdschrift, 1983, nr. 2, mei, jg. 17

Inhoud van het nummer:
Redactioneel: Coens’ leerplichtverlenging en de linkerzijde, Dirk Van Damme
Wallonië is nog in de maak, Claude Renard
De stijlkenmerken van Coens, Eddy Bonte
De ervaring van Fabelta, Jef Turf
Verzuiling, pacificatie en klassenstrijd, Dirk Van Damme
Het PCI-beheer in Italië, Jan Vermeersch


Wallonië is nog in de maak

Claude Renard

De Walen zijn nog maar sinds kort begonnen hun geschiedenis te verkennen. Waar komt Wallonië vandaan? De vraag is niet zo eenvoudig... Tot nog toe heeft niemand met zekerheid de oorsprong kunnen achterhalen van de taalgrens die uit de vroegste middeleeuwen stamt. Men weet dat het de politiek-militaire nederlagen zijn van Lodewijk XIV, op het eind van zijn koningschap, die de geografische ruimte van het latere Walenland afbakenden tussen het noorden van Frankrijk en de Vlaamse contreien. ...


Coens’ leerplichtverlenging en de linkerzijde

Dirk Van Damme

De recente leerplichtverlenging is aan de linkerzijde met een verbazingwekkende onverschilligheid voorbij gegaan. De linkse partijen hebben zich aan de kwestie niet gestoord en de socialistische overheidsvakbond beperkte er zich toe te betreuren dat ze in deze zaak niet werd geraadpleegd. Wellicht had ook Coens, getuige zijn stoere verklaringen dat hij aan deze zaak zijn portefeuille verbond, op meer weerstand gerekend. ...


Bij de vierde herdenking van de Oktoberrevolutie

V.I. Lenin

De allereerste en meest voor de hand liggende taak van de revolutie in Rusland was de burgerlijk-democratische taak: de overblijfselen van de middeleeuwen uit de weg te ruimen tot het laatste toe weg te vagen, Rusland te zuiveren van die barbaarsheid, van die schande, van die grote hinderpaal voor iedere cultuur en iedere vooruitgang in ons land. ...


Ter kritiek van de politieke economie (1861 - 1863)

Karl Marx

Hoe wordt geld tot kapitaal? Of hoe wordt de geldbezitter (dat wil zeggen de warenbezitter) tot kapitalist?
Beschouwen we eerst de vorm G-W-G, het ruilen van geld tegen ‘waren’, dat wil zeggen kopen, om de ‘waar’ weer tegen geld te ruilen, dat wil zeggen om te verkopen. ...


Inleiding in de Staathuishoudkunde

Rosa Luxemburg

De staathuishoudkunde is een merkwaardige wetenschap. De moeilijkheden en meningsverschillen beginnen al meteen wanneer de eerste stap op dit gebied wordt gezet door het stellen van de meest elementaire vraag: Wat is eigenlijk het onderzoeksobject van deze wetenschap? Een eenvoudige arbeider die slechts een vage voorstelling heeft van hetgeen de staathuishoudkunde de mensen kan leren, zal deze onduidelijkheid toeschrijven aan zijn eigen gebrekkige algemene ontwikkeling. In dit geval deelt hij zijn lot in zekere zin echter met vele geleerde doctoren en professoren die over de staathuishoudkunde dikke boeken schreven en colleges hielden voor studenten aan de universiteiten. Hoe ongeloofwaardig het ook klinkt, toch is het zo dat de meeste geleerden, gespecialiseerd in de staathuishoudkunde, een zeer vaag begrip hebben van wat nu eigenlijk precies het werkelijke object van hun geleerdheid is. ...


Vlaams Marxistisch Tijdschrift, 1981, nr. 3, sept, jg. 15

Inhoud van het nummer:
Politieke apathie en de linkerzijde - Editoriaal, Koen Raes
Vlaamse en Friese beweging, Gjalt Zondergeld
Het presidentschap van Reagan, Jan Debrouwere
Leninisme, taylorisme en bureaucratie, Jenny Walry


De Internationale, Nederlandstalig theoretisch orgaan van de IVe Internationale, 1975, nr. 3-4, 1ste kwartaal [?], jg. 3

Inhoud van het nummer:
Van RCB naar IKB
Bij de congresteksten
Communiqué
Politieke resolutie
Europese resolutie
De gewapende strijd in Latijns-Amerika
Bolivië
Argentinië
Politieke resolutie (minderheid)
Statuten


De differentiaalrente: algemeen

Hoofdstuk 38 van Marx’ Het Kapitaal, boek 3

In de analyse van de grondrente zullen we eerst uitgaan van de veronderstelling dat de producten die een dergelijke rente betalen, met een deel van de meerwaarde, dus ook een deel van de totale prijs, zich in de rente ontbindt ...


De lotgevallen van het 7e Regiment Infanterie in België

Leon Trotski

... In Leuven, net als in de rest van België, geloofden ze tot op het laatst niet in de oorlog. Men had moeite om te geloven dat Duitse troepen de grens waren overgestoken. De Belgen zijn een vredelievend volk, een beetje lankmoedig soms, een overgangstype tussen de Fransen en de Engelsen: on ne se fait beaucoup de bile; we laten ons niet zomaar gek maken. ...


De militaire rampspoed en politieke vooruitzichten

Leon Trotski

... Uiteindelijk zijn de Duitse militaire successen natuurlijk terug te leiden op hun hoge niveau van kapitalistische organisatie. Militaire techniek is in feite niets anders dan de toepassing van de algemene techniek op het terrein van de wederzijdse uitroeiing van de mensheid. ...